Cách mạng Tháng Tám – Wikipedia tiếng Việt

Cách mạng tháng Tám còn gọi là tổng khởi nghĩa tháng Tám là tên gọi ngành sử học chính thống tại Việt Nam hiện nay dùng để chỉ việc phong trào Việt Minh tiến hành khởi nghĩa chống Đế quốc Nhật Bản, buộc Đế quốc Việt Nam bàn giao chính quyền trung ương và các địa phương và buộc Bảo Đại phải thoái vị trong tháng 8 năm 1945.

Việc chuyển giao quyền lực tối cao được nhà nước Đế quốc Việt Nam thực thi cơ bản trong tự do, ít có đụng độ dù xảy ra tranh chấp với lực lượng Nhật, Đại Việt, Hòa Hảo, … ở 1 số ít địa phương. Trừ 1 số ít địa phương tỉnh lỵ như Hải Ninh ( nay thuộc Quảng Ninh ), Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu, Vĩnh Yên nằm trong tay những đảng phái khác như Đại Việt, Nước Ta Quốc dân Đảng, … và quân Tưởng Giới Thạch ( Trung Quốc ) ; chỉ trong 10 ngày, cơ sở chính quyền sở tại Việt Minh đã được thiết lập trên hàng loạt những tỉnh lỵ trên khắp Nước Ta ( muộn nhất 28/8 : Đồng Nai Thượng, Hà Tiên ), hầu hết địa phương trong cả nước. Một số nơi có khó khăn vất vả hơn như Hà Giang, quân Tưởng Giới Thạch bức rút quân Nhật ( 29/8 ) và giải phóng luôn tỉnh này, Cao Bằng ( giành chính quyền sở tại 21/8 nhưng sau đó quân Tưởng tràn vào ), TP Lạng Sơn ( giành chính quyền sở tại sau đó quân Tưởng Giới Thạch tràn vào, tháng 10 mới xây dựng chính quyền sở tại cách mạng ), Vĩnh Yên ( Quốc dân Đảng nắm giữ ), Hải Ninh – Móng Cái ( Nước Ta Cách mệnh Đồng minh Hội nắm ), 1 số ít địa phận ở Quảng Ninh ( do Đại Việt, Nước Ta Cách mệnh Đồng minh Hội nắm ), ở Đà Lạt ( quân Nhật còn kháng cự mạnh như ngày 3/10 ) …

Kết quả của cuộc cách mạng là ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đồng thời cũng chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại suốt 2.000 năm trong lịch sử Việt Nam. Sau đó, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức Tổng tuyển cử năm 1946 trên phạm vi cả nước.

Bối cảnh lịch sử dân tộc

Chiến tranh quốc tế thứ hai bùng nổ, phe Trục gồm Đức, Ý, Nhật đánh lại phe Đồng Minh gồm Anh, Pháp, Liên Xô. Sau có Mỹ và nhiều nước nữa tham chiến ( trong đó có Việt Minh, Pathet Lào, Issarak Campuchia tại Đông Dương .Vào tháng 9 năm 1940, ngay giữa Chiến tranh quốc tế thứ hai, nhà nước Vichy của Pháp, vì đã đầu hàng Đức Quốc xã, đồng ý chấp thuận cho quân đội Nhật Bản đổ xô vào Bắc Kỳ. Ngay lập tức, quân đội Nhật dùng đó làm bàn đạp ảnh hưởng tác động đến những mặt trận Trung Quốc và Khu vực Đông Nam Á. Trên trong thực tiễn, đây là một điểm quan trọng trong kế hoạch quân sự chiến lược của Nhật nhằm mục đích thống trị hàng loạt Khu vực Đông Nam Á. Trong khi chờ đón cuộc đại thắng của Đức tại châu Âu, Nhật trong thời điểm tạm thời duy trì mạng lưới hệ thống bảo lãnh của Pháp tại Đông Dương. ( Trong những trận đánh lớn hồi đó hoàn toàn có thể kể đến việc thủy quân và không quân Nhật xuất phát từ Cam Ranh và TP HCM tàn phá Hạm đội Viễn Đông của Anh ) .Thời gian này, Đảng Cộng sản Đông Dương chỉ huy nhiều cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp, như Khởi nghĩa Nam Kỳ, Khởi nghĩa Bắc Sơn, Xô-viết Nghệ Tĩnh nhưng đều thất bại. Những binh lính tham gia cuộc chiến tranh Đất nước xinh đẹp Thái Lan triển khai cuộc Binh biến Đô Lương cũng thất bại .Vào tháng 5 năm 1941, những lực lượng ái quốc, trong đó nòng cốt là Đảng Cộng sản Đông Dương, do Hồ Chí Minh đứng vị trí số 1, tập hợp tại một khu vực gần biên giới Việt – Trung, tham gia một tổ chức triển khai đứng về phía Đồng Minh giành độc lập cho Nước Ta, gọi là Nước Ta Độc lập Đồng minh, thường được gọi tắt là Việt Minh. Tổ chức này kiến thiết xây dựng một chiến khu do họ trấn áp ở biên giới Việt – Trung .Trong bài thơ Lịch sử nước ta viết năm 1941 để cổ vũ nhân dân, Hồ Chí Minh đã nghiên cứu và phân tích tình hình :

Bây giờ Pháp mất nước rồi,
Không đủ sức, không đủ người trị ta.
Giặc Nhật Bản thì mới qua,
Cái nền thống trị chưa ra mối mành.
Lại cùng Tàu, Mỹ, Hàn, Anh,
Khắp nơi có cuộc chiến tranh rầy rà.
Ấy là nhịp tốt cho ta,
Nổi lên khôi phục nước nhà tổ tông.

Phần niên biểu bài thơ kết thúc là mốc: “1945 – Việt Nam độc lập”, đây được coi là một lời “tiên tri” chính xác kỳ lạ. Vì bài thơ viết năm 1941, vậy mà Hồ Chí Minh đã dự đoán chính xác Việt Nam sẽ giành được độc lập vào năm 1945 (Cách mạng Tháng Tám diễn ra vào đúng năm 1945).

Ngày 22 tháng 12 năm 1944, Võ Nguyên Giáp xây dựng một trung đội 34 người mang tên Nước Ta Tuyên truyền Giải phóng quân ( một trong những tiền thân của Quân đội Nhân dân Nước Ta ), ngay sau khi xây dựng đã tiến đánh quân Nhật, lan rộng ra chiến khu. Trước khi Nhật đầu hàng Đồng Minh, chiến khu đã gồm có nhiều tỉnh vùng đông Bắc Bắc Bộ, gọi là chiến khu Việt Bắc .

Trong khi đó, phản ứng trước sự kiện Nhật đảo chính Pháp, giành quyền kiểm soát toàn bộ Đông Dương, ngày 12 tháng 3 năm 1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ra chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” nhằm phát động cao trào kháng Nhật cứu nước (thay đổi hình thức tuyên truyền, tổ chức đấu tranh để thích hợp với thời kỳ tiền khởi nghĩa, tập dượt quần chúng tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền).

Dưới sự quản lý của Nhật, từ tháng 10 năm 1944 đến tháng 5 năm 1945, nạn đói kinh khủng diễn ra làm 2 triệu người chết. Đây là thời cơ để Việt Minh kiến thiết xây dựng lực lượng lớn khắp cả nước, họ tập hợp nhân dân phá những kho thóc Nhật để lấy gạo phát cho dân đói. Giáo sư kinh tế tài chính Đặng Phong nhìn nhận việc xử lý được nạn đói là nguyên do lý giải tại sao tuyệt đại đa số dân chúng đã tin và đi theo Việt Minh [ 1 ]. Đồng thời, một đại hội đại biểu toàn nước họp trên chiến khu, xây dựng Quốc dân Đại hội, tức QH lâm thời. Khi Nhật thất bại, khởi nghĩa nổ ra trên toàn nước, đó là Cách mạng tháng Tám. Cách mạng diễn ra nhanh gọn với sự tham gia của hầu hết dân chúng, Việt Minh giành được chính quyền sở tại trên cả nước chỉ trong khoảng chừng mười ngày .Tại châu Âu, Đức thất trận và đầu hàng ngày 7 tháng 5 năm 1945. Ngày 6 tháng 8, Hoa Kỳ ném hai trái bom nguyên tử trên hòn đảo Hiroshima và Nagasaki. Ngày 15 tháng 8, Nhật hoàng công bố đầu hàng vô điều kiện kèm theo. Quân Nhật tại Nước Ta giao động nhưng không tan rã, thậm chí còn vẫn giữ nguyên khí giới và những chốt phòng thủ. Tuyên bố Potsdam của Anh, Mỹ và Trung Hoa Dân quốc gửi Nhật ngày 26 tháng 7 không nói rõ phần chủ quyền lãnh thổ nào của Đông Dương sẽ do ai giải giới vũ khí mà chỉ nói những vùng chủ quyền lãnh thổ do Nhật Bản chiếm được bằng vũ lực sẽ được những nước liên minh vào giải giới. Tuyên bố cũng không nhắc đến việc vùng nào do ai giải giới mà chỉ nói là phe Đồng minh ( gồm có cả Việt Minh ) sẽ tham gia giải giới. [ 2 ] Tuy nhiên, Thủ tướng Nhật lúc đó là Suzuki công bố Tuyên bố Potsdam không ràng buộc thêm bất kể nghĩa vụ và trách nhiệm nào với Nhật Bản so với Tuyên bố Cairo trước đó. Thậm chí phía Nhật đã bác bỏ Tuyên bố Potsdam. [ 3 ] Tới 10/08/1945, phía Nhật mới gật đầu Tuyên bố Potsdam. [ 4 ]Trước tình hình đó, Nhật chuyển giao cho Khâm sai Bắc Kỳ, Phan Kế Toại, cỗ máy hành chính địa phương, Sở Bảo An, Sở Mật thám TW, Sở Kiểm duyệt và 1 số ít văn phòng khác. Nhật chỉ giữ quyền trấn áp Ngân hàng Đông Dương và Phủ Toàn quyền. [ 5 ] Đầu tháng 8/1945, cán bộ Việt Minh Đoàn Xuân Tín được giao trách nhiệm gặp Phan Kế Toại để chớp lấy tư tưởng và hoạt động ông ủng hộ Việt Minh, đồng thời thăm dò thái độ của nhà nước Trần Trọng Kim [ 6 ] Sau đó, Khâm sai Phan Kế Toại gặp Nguyễn Khang, người do Xứ ủy Bắc Kỳ cử đến. Ông ý kiến đề nghị Việt Minh tham gia nhà nước Bảo Đại và ngừng những hoạt động giải trí chống Nhật nhưng Nguyễn Khang bác bỏ. [ 7 ]

Diễn biến

Chỉ thị của Hồ Chí Minh về Tổng khởi nghĩa giành chính quyền sở tại trong cả nước .Khi nhậm chức, Bộ trưởng Tư pháp Trịnh Đình Thảo của cơ quan chính phủ Trần Trọng Kim đã ra lệnh thả hàng ngàn tù chính trị bị Pháp giam giữ trước đó gồm có đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương và những đảng phái vương quốc, đồng thời được cho phép những tổ chức triển khai, hội đoàn chính trị được hoạt động giải trí công khai minh bạch. Tin đồn lực lượng quân Nhật sắp sửa đầu hàng đã lan tỏa khắp nơi tại miền Bắc, tận dụng thời cơ, dân chúng đã tụ tập biểu tình, bãi công nhiều nơi, như ở Tỉnh Thái Bình vào ngày 11 tháng 8. Từ ngày 12 tháng 8 năm 1945, những đơn vị chức năng Giải phóng quân của Việt Minh lần lượt tiến công những đồn Nhật ở những tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Bái, … và tương hỗ nhân dân những tỉnh này tiến lên giành chính quyền sở tại tại những tỉnh lỵ .Hội nghị toàn nước họp ở Tân Trào ngày 13 tháng 8 năm 1945, dưới sự chủ trì của Hồ Chí Minh với sự tham gia của Trường Chinh ( chủ tọa ), Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Lương Bằng đã nhận định và đánh giá rằng, điều kiện kèm theo cho Tổng khởi nghĩa đã chín muồi và sẵn sàng chuẩn bị chỉ huy toàn dân khởi nghĩa. Ủy ban Khởi nghĩa toàn nước được xây dựng gồm : Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Trần Đăng Ninh, Lê Thanh Nghị và Chu Văn Tấn. Tuy nhiên, nhiều nơi nổi dậy khi chưa nhận được thông tư của Trung ương. Một đoàn cán bộ gồm Trần Huy Liệu, Nguyễn Lương Bằng, Huy Cận vào Huế, và Hoàng Quốc Việt, Cao Hồng Lãnh, Nguyễn Thị Thập vào TP HCM để đôn đốc khởi nghĩa .

Ngày 16 tháng 8, một số cán bộ Đảng Cộng sản và Việt Minh dù chưa nhận được lệnh khởi nghĩa nhưng căn cứ vào tình hình hiện tại và chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” đã quyết định cùng nhân dân khởi nghĩa, khởi nghĩa lan rộng ra xã thuộc các tỉnh ở đồng bằng sông Hồng như Thanh Hóa, Thái Bình,…

Ngày 17 tháng 8 năm 1945, một đơn vị chức năng Giải phóng quân của Việt Minh do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào ( Tuyên Quang ) kéo về vây hãm, tiến công quân Nhật ở thị xã Thái Nguyên .

Tổng khởi nghĩa Thành Phố Hà Nội

Sáng ngày 19 tháng 8, hàng chục vạn người dân ở TP. Hà Nội và những tỉnh lân cận theo những ngả đường kéo về trung tâm vui chơi quảng trường Nhà hát Lớn TP. Hà Nội. Khoảng 10 giờ rưỡi, cuộc mít tinh lớn chưa từng có của quần chúng cách mạng được sự bảo vệ của Thanh niên tự vệ, của tổ chức triển khai Việt Minh Hoàng Diệu TP. Hà Nội đã diễn ra. Đại diện Việt Minh công bố : Tổng khởi nghĩa ! Chỉ đạo khởi nghĩa ở Thành Phố Hà Nội có Nguyễn Khang, Trần Tử Bình, Nguyễn Quyết .

Trong điện gửi về Tokyo, Đại sứ Nhật tại Đông Dương xác nhận: “Chiều ngày 19, Đại sứ đã ‘được mời’ đến dự cuộc gặp với các lãnh đạo Etsumei (Việt Minh) và đã tham gia bàn bạc với những người đó, được coi như là các nhà chức trách chính thức.”[8]

Diễn biến tại Huế

Ngày 17 tháng 8 năm 1945, chính phủ Trần Trọng Kim tổ chức mít tinh ra mắt quốc dân, nhưng bởi sự ủng hộ của người dân, cuộc mít tinh đã biến trở thành cuộc tuần hành ủng hộ lực lượng Việt Minh. Ngày 23/8, khởi nghĩa ở Huế giành thắng lợi. Chỉ đạo khởi nghĩa có Nguyễn Chí Thanh và Tố Hữu. Cuộc khởi nghĩa có sự đóng góp của lực lượng Thanh niên tiền tuyến (Thanh niên Phan Anh), đây vốn là bộ phận bảo vệ trị an của chính phủ Trần Trọng Kim nhưng khi cách mạng nổ ra đã quay sang ủng hộ Việt Minh.

Theo ông Phạm Khắc Hòe, nguyên Tổng lý Ngự tiền văn phòng của triều Nguyễn thì cho đến những ngày ở đầu cuối, Trần Trọng Kim vẫn ra sức giữ ngôi báu cho nhà Nguyễn nhưng đành chịu bất lực vì những thành viên nội những do ông ta xây dựng đều muốn từ chức và quay sang ủng hộ Việt Minh [ 9 ] :

“Rõ ràng là Trần Trọng Kim đã hạ quyết tâm phục vụ quan thầy Nhật đến cùng… Ngày 17/8, chính phủ họp. Ông Trần Đình Nam, Bộ trưởng Bộ Nội vụ, phát biểu: “Toàn dân thắt chặt đoàn kết chung quanh tổ chức mạnh nhất, hăng hái nhất, tức là Việt Minh, làm cho nước ngoài không thể giở thủ đoạn “chia để trị” ra được nữa. Vậy, tôi đề nghị chúng ta rút lui ngay, nhường hẳn quyền bính cho Việt Minh. Theo tôi nghĩ thì cả Hoàng đế cũng nên rút lui”. Câu nói này làm cho Trần Trọng Kim nhảy dựng người lên, nghiêm khắc lên án Trần Đình Nam dám đòi nhà vua bỏ ngôi báu. Một cuộc tranh luận sôi nổi dấy lên.
Các bộ trưởng có thiện chí đều xin từ chức. Chính phủ Trần Trọng Kim không thể tồn tại được. Ông Trần Trọng Kim có muốn duy trì nó cũng không được. Ông đành ấm ức chấp nhận thực tế phũ phàng chứ không phải tự nguyện nhường quyền cho Việt Minh.
Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa được thành lập sau cuộc cách mạng tháng 8 năm 1945 là kết quả của cuộc đấu tranh lâu đài, gian khổ, đầy hy sinh của nhân dân Việt Nam chống đế quốc Pháp, Nhật và tay sai, chứ đâu phải là một chính phủ chuyển tiếp êm thấm. Càng không phải là nhờ thiện chí của ông Thủ tướng Trần Trọng Kim!

Diễn biến tại miền Nam

Ở TP HCM, hành vi chuyển giao quyền lực tối cao có ý nghĩa hình tượng quan trọng là lời cam kết ngày 22 tháng 8 của Thống chế Terauchi với Trần Văn Giàu và Phạm Ngọc Thạch – hai đại diện thay mặt hạng sang của Việt Minh – về việc quân Nhật không can thiệp nếu Việt Minh giành chính quyền sở tại. Ông Terauchi còn trao kiếm cá thể và khẩu súng tùy thân cho đại diện thay mặt của Việt Minh để làm tin [ 10 ]Tại TP HCM, Huỳnh Phú Sổ phối hợp những tổ chức triển khai chính trị Cao Đài, Hoà Hảo, Nước Ta Quốc dân đảng, Đại Việt Quốc dân đảng … thành Mặt trận Quốc gia Nước Ta Thống nhất, tổ chức triển khai một cuộc biểu tình lớn chống Pháp .

Ngày 25 tháng 8 năm 1945, Việt Minh và Thanh niên Tiền phong làm nòng cốt tổ chức biểu tình và giành chính quyền tại Sài Gòn (nơi chịu sự cai trị trực tiếp của Nhật). Chỉ đạo nổi dậy ở nội thành là nhóm Việt Minh Tiền phong do Trần Văn Giàu chỉ đạo.

Đến ngày 30 tháng 8, Việt Minh giành được chính quyền sở tại toàn nước. Hai tỉnh giành được chính quyền sở tại sau cuối là Hà Tiên và Đồng Nai Thượng .

Hoàng đế Bảo Đại thoái vị

Sau khi Việt Minh giành chính quyền sở tại tại Thành Phố Hà Nội và nhiều nơi khác, Thủ tướng Đế quốc Việt Nam Trần Trọng Kim ở Huế nộp đơn xin từ chức. [ 11 ]Lực lượng quân đội Nhật tại Nước Ta không có phản ứng đáng kể trước những hoạt động giải trí của Việt Minh vì lúc này Nhật đã công bố đầu hàng phe Đồng minh và đang chờ quân Đồng minh tới giải giáp, mặt khác vua Bảo Đại và Thủ tướng Đế quốc Việt Nam Trần Trọng Kim đã phủ nhận lời ý kiến đề nghị của Tư lệnh quân đội Nhật về việc đem quân Nhật chống lại Việt Minh. [ 12 ]Ngày 22 tháng 8, Việt Minh gửi công điện nhu yếu Bảo Đại thoái vị, họ đã giành được chính quyền sở tại trên khắp cả nước .

Trước sức ép quá lớn từ phía người dân trong những giờ phút quyết định, Đại thần Phạm Khắc Hòe không ngừng nhắc lại câu sấm truyền: “Bò Đái thất thanh, Nam Đàn sinh thánh”. Vị thánh đó có thể là nhà chí sĩ Phan Bội Châu, nhưng Phan Bội Châu đã không thành công và đã mất năm 1940. Từ những năm 1920, người ta lại giải thích vị thánh cứu nước chỉ có thể là Nguyễn Ái Quốc, cùng quê ở Nam Đàn (Nghệ An). Chính câu sấm truyền ấy cùng với dư luận đồn đại, theo ông Hòe kể lại sau này, đã khiến Nhà vua đi đến quyết định cuối cùng. Ngày 20 tháng 8, Bảo Đại cho biết ông sẵn sàng thoái vị ngay nếu người đứng đầu Việt Minh là Nguyễn Ái Quốc.[13]

Bảo Đại tuyên bố chấp nhận thoái vị, từ bỏ ngai vàng và trở thành công dân Vĩnh Thụy. Ngày 25 tháng 8, hàng ngàn người tụ tập trước cửa Ngọ Môn xem nhà vua đọc Tuyên ngôn Thoái vị. Vua Bảo Đại mong chính phủ mới đối xử ôn hoà với các đảng phái đối lập để họ có thể góp sức kiến thiết quốc gia và để chứng tỏ chính thể mới xây đắp trên sự đoàn kết quốc dân đồng thời tuyên bố “muốn được làm Dân một nước tự do, hơn làm Vua một nước bị trị”.[14][15][16][17]

Sau khi ông Trần Huy Liệu, đại diện Việt Minh phát biểu trong lễ thoai vị của hoàng đế Bảo Đại, mấy vạn đồng bào lại vỗ tay và hô khẩu hiệu vang lên cả một góc trời: “Việt Nam độc lập muôn năm!”, “Việt Nam Dân chủ Cộng hòa muôn năm!”. Sau đó, Hoàng đế Bảo Đại được nhận huy hiệu cờ đỏ sao vàng từ ông Nguyễn Lương Bằng.[18]

Sau đó, công dân Vĩnh Thụy trao ấn, kiếm cho đại diện thay mặt Việt Minh Trần Huy Liệu và được gắn huy chương. Khi vua Bảo Đại chính thức thoái vị, Hồ Chí Minh ở Tân Trào mới về TP.HN, dân chúng vẫn chưa biết Hồ Chí Minh chính là Nguyễn Ái Quốc .

Tuyên ngôn độc lập

Cuối tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh lo chuyện tác động ảnh hưởng đến những chỉ huy của phe Đồng Minh theo hướng công nhận nền độc lập của Nước Ta, cũng như chuyện ông phải nắm quyền lực tối cao nhà nước hoặc phải tự biểu lộ bản thân như thể hình tượng dân tộc bản địa của sự thống nhất và tự quyết. Hồ Chí Minh quyết định hành động trực tiếp đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khác hẳn với Đế quốc Việt Nam, đã không triệu tập một buổi đọc bản Tuyên ngôn độc lập có sự tham gia của quần chúng. Cách Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn cũng tương đương với những buổi lễ chính trị tại Tây Âu, Hoa Kỳ và Liên Xô. Hồ Chí Minh đã lựa chọn trung tâm vui chơi quảng trường Puginier, sau này được gọi là trung tâm vui chơi quảng trường Ba Đình, một nơi thoáng rộng không bị những chướng ngại vật che khuất tầm nhìn nhằm mục đích đủ chỗ chứa lượng khán thính giả càng nhiều càng tốt dù chỉ có vài ngày thông tin. Sân khấu được làm vội vã từ gỗ và được trang hoàng bằng lớp vải trang trí trắng và đỏ, do đó được cho phép hầu hết khán thính giả hoàn toàn có thể thấy được những vị chỉ huy mới của mình, dù chỉ như những chấm li ti. Hồ Chí Minh và những đồng sự của mình đã nỗ lực truyền trực tiếp bản Tuyên ngôn độc lập đến mọi miền Tổ quốc nhưng những yếu tố kỹ thuật lúc đó đã không được cho phép điều này diễn ra. Bản tuyên ngôn độc lập có độ dài vừa đủ do những người Việt tham gia buổi lễ hôm đó hầu hết còn chưa tiếp xúc với hoạt động giải trí mít-tinh kiểu châu Âu như thế này khi nào .
Ngày mùng 2 tháng 9 năm đó, nhiều mái ấm gia đình đã quét dọn nhà cửa và chuẩn bị sẵn sàng đốt pháo để ăn mừng buổi lễ. [ 19 ] Đối với đồng bào Công giáo, ngày hôm đó cũng là ngày ” Lễ hội những người tử vì đạo Nước Ta ” của Công giáo, tưởng niệm những người đã chết vì đức tin của mình, đặc biệt quan trọng vào thế kỉ 19, nên những nhà thời thánh ở TP. Hà Nội buổi sáng đó tràn ngập người tham gia thánh lễ. Việc lựa chọn ngày 2 tháng 9 của Hồ Chí Minh còn nhằm mục đích kết nối chính quyền sở tại mới với phía Giáo hội Thiên chúa giáo. Các linh mục sau buổi lễ của mình đã cùng những con chiên hướng về Quảng trường Ba Đình để tham gia buổi lễ. Những nhà sư trụ trì ở những ngôi chùa cũng làm tương tự như vậy. Các giáo viên trang bị còi hay loa đứng vị trí số 1 đám trẻ con hát những bài ca cách mạng. [ 20 ] Từ Phủ Toàn quyền, Jean Sainteny, viên chức hạng sang của nước Pháp Tự do ( Free French ) – nước Pháp sau khi được giải phóng khỏi Phát-xít Đức – xuất hiện ở TP. Hà Nội, đã quan sát hàng chục ngàn người Nước Ta đi thành từng hàng băng qua quốc lộ Brière-de-l ’ Isle để tiến vào trung tâm vui chơi quảng trường. Jean Sainteny quá bất ngờ trước sự tham gia công khai minh bạch của giới Công giáo và sửng sốt trước sự trật tự của đám đông, không có bất kỳ hành vi gây rối nào. Không ai có cử chỉ thù địch so với Jean Sainteny hay so với tòa nhà phủ Toàn quyền. [ 21 ] Vấn đề bảo mật an ninh cũng được xem xét đáng kể, với đội quân danh dự của Quân Giải phóng bảo vệ không ai trong số khán thính giả hoàn toàn có thể tới gần khán đài trong khoanh vùng phạm vi 20 mét, những công nhân và sinh viên có vũ trang cũng được xếp đặt tại mọi góc của mấy khu vườn, và một đơn vị chức năng tự vệ cẩn trọng trước bất kể sự quấy rối nào từ hướng Thành TP. Hà Nội nơi quân Pháp vẫn còn bị Nhật giam giữ. Trước cuộc mít-tinh, lính Nhật ở khu đất thuộc Phủ Toàn quyền đã thiết lập mấy khẩu súng máy chĩa về trung tâm vui chơi quảng trường, làm những nhà tổ chức triển khai phải dựng lên một bức màn người gồm những dân quân tự vệ với thông tư thà chết còn hơn rút lui. [ 22 ]Theo tường thuật của nhà báo Hồng Hà, báo Cứu quốc của Việt Minh ông Nguyễn Hữu Đang đọc chương trình buổi lễ và ra mắt nhà nước lâm thời, quản trị nhà nước đọc Tuyên ngôn độc lập, những thành viên nhà nước tuyên thệ, ông Võ Nguyên Giáp, bộ trưởng liên nghành Bộ Nội vụ giãi bày tình hình trong nước và trách nhiệm của nhà nước, ông Trần Huy Liệu tường trình vào Huế nhận sự thoái vị của vua Bảo Đại, ông Nguyễn Lương Bằng đại biểu của Tổng bộ Việt Minh thuật qua lại cuộc tranh đấu của Việt Minh để mưu giải phóng cho dân tộc bản địa … [ 23 ]

Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại quảng trường Ba Đình (Hà Nội). Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập và tuyên bố sự khai sinh của một nước Việt Nam mới: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Bản tuyên ngôn, dựa theo bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, bắt đầu bằng câu: Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Hồ Chí Minh cũng trích dẫn Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền Pháp 1791 khi đọc bản Tuyên ngôn độc lập.

Mặc dù chương trình được mong đợi bắt đầu vào đúng 2 giờ chiều, nhưng xe hơi chở các thành viên trong nội các Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã đến trễ 25 phút khi phải đi xuyên qua các đám đông. Hồ Chí Minh dẫn đầu những người còn lại bước nhanh lên khán đài. Trong khi hầu hết các đồng sự của ông trên khán đài đều mặc đồ vest Tây và thắt cravate, nhưng ông Hồ cố ý chọn mặc bộ đồ kaki phai màu với cổ cao và mang đôi dép cao su trắng.[24] Sau lễ chào cờ và hát quốc ca, Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Nội vụ, bước tới micrô giới thiệu Hồ Chí Minh, người được chào mừng bằng những tiếng hô vang dội được sắp xếp trước, “Độc lập! Độc lập!” Ông Hồ vẫy tay trước khán thính giả trong vài phút, đoạn nâng hai bàn tay lên để kêu mọi người im lặng. Bằng giọng Nghệ Tĩnh đặc trưng, ông Hồ bắt đầu đọc Tuyên ngôn Độc lập.[25] Khi Hồ Chí Minh có những tương tác với quần chúng như khi ông hỏi: “Đồng bào có nghe rõ không?” và đám đông đồng thanh hô vang “Rõ!“.[26]

Trong buổi lễ này, thông qua bản Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh cũng đã kêu gọi các nước Đồng minh ủng hộ nền độc lập chân chính do nhân dân Việt Nam vừa tự tay giành được thông qua Cách mạng tháng Tám. Ông tuyên bố rằng Chính phủ lâm thời đã huỷ bỏ hết mọi hiệp ước do Pháp kí trong quan hệ với Việt Nam và bãi bỏ hết mọi đặc quyền của người Pháp. Ông cảnh báo rằng người Việt “kiên quyết chống lại âm mưu của bọn thực dân Pháp“. Kết thúc bài phát biểu của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh giới thiệu từng bộ trưởng trong Chính phủ lâm thời với quần chúng nhân dân và tất cả đều làm lễ tuyên thệ nhậm chức. Võ Nguyên Giáp khi đó bước tới và đọc một diễn văn dài đầy vẻ nghiêm trang.[27] Sau đó, Trần Huy Liệu, bộ trưởng bộ thông tin và tuyên truyền, báo cáo trước khán thính giả về buổi lễ thoái vị của Bảo Đại ở Huế ba ngày trước đó, và rồi trao thanh kiếm hoàng gia và ấn cho Hồ Chí Minh. Sau đó, ông Hồ tuyên bố rằng thanh kiếm, trước đây được dùng để đàn áp dân chúng, giờ đây sẽ được dùng để “chặt đầu kẻ phản bội“.[28] Đại diện cho Tổng bộ Việt Minh là Nguyễn Lương Bằng sau đó nói ngắn gọn về nhu cầu thống nhất đất nước và đấu tranh vì độc lập, phát biểu thẳng thừng rằng đánh Pháp là chuyện cần thiết. Vào một thời điểm nào đó giữa buổi lễ lúc chiều, hai chiếc máy bay Tia chớp P-38 của Mỹ sà xuống thấp ngay trên đám đông, một sự kiện được tuyên bố ngay tức thì và ai cũng tin là đại diện cho lời chào mừng của Mỹ dành cho chính quyền non trẻ của Việt Nam.[29] Cuối cùng, trước khi kết thúc buổi lễ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố: “Chúng ta sẽ phải trải qua nhiều khốn khó và đau khổ hơn nhiều. Đồng bào phải ủng hộ chính quyền, để sau này có thêm nhiều buổi ăn mừng và thắng lợi!”.[30] Buổi lễ kết thúc bằng việc đoàn người có tổ chức ở quảng trường sau đó diễu hành ra phố, giải tán ở hồ Hoàn Kiếm, và gia nhập vào bầu không khí vui chung cho đến giờ giới nghiêm.[31]

Tiếp theo đó, quốc gia non trẻ tổ chức triển khai tổng tuyển cử, thiết kế xây dựng nhà nước dân chủ độc lập tiên phong trong lịch sử vẻ vang Nước Ta, Hồ Chí Minh được 98,4 % ủng hộ. [ 32 ]

Tại Hồ Chí Minh

Ngày 2 tháng 9 năm 1945, hàng ngàn người dân từ nhiều tỉnh và tại Sài Gòn kéo về quảng trường Norodom (gần nhà thờ Đức Bà) chờ được nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn độc lập từ quảng trường Ba Đình (Hà Nội). Nhưng do thời tiết xấu và trình độ kỹ thuật lúc đó, những lời tuyên bố của Hồ Chí Minh trước quốc dân không đến được với những người dự mít tinh. Ông Trần Văn Giàu, Chủ tịch Lâm ủy hành chính Nam Bộ bước lên khán đài kêu gọi nhân dân đoàn kết chung quanh chính phủ Hồ Chí Minh, nâng cao cảnh giác, “sẵn sàng đập tan mưu đồ của thực dân, đế quốc trở lại xâm lược nước ta lần nữa“[33]. Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, người được cử chức Bộ trưởng Bộ Y tế Chính phủ lâm thời thay mặt chính phủ tuyên thệ trước quốc dân “Cương quyết lãnh đạo đồng bào giữ gìn đất nước, vượt qua khó khăn nguy hiểm xây đắp nền độc lập hoàn toàn cho Việt Nam“.

Khi cuộc mít tinh chuyển sang biểu tình tuần hành, từ trên những tầng lầu cao xung quanh, quân Pháp đã nổ súng bắn vào đoàn biểu tình tuần hành, làm 47 người chết và bị thương.[34] Ngày 23 tháng 9 năm 1945, ông Trần Văn Giàu viết lời kêu gọi Nam Bộ kháng chiến: “Hãy nắm chặt vũ khí trong tay, xông lên đánh đuổi thực dân Pháp, cứu nước. Cuộc kháng chiến bắt đầu…”

Vấn đề khoảng trống quyền lực tối cao

Nhiều sử gia phương Tây cho rằng Việt Minh thành công xuất sắc trong Cách mạng tháng Tám do có sự sống sót khoảng trống quyền lực tối cao khi Đế quốc Nhật Bản đã chuẩn bị sẵn sàng đầu hàng quân Đồng Minh và thực dân Pháp đã bị Đế quốc Nhật Bản lật đổ từ cuộc thay máu chính quyền vào tháng 3/1945, trong khi chính phủ nước nhà Đế quốc Việt Nam thực ra là một cơ quan chính phủ bù nhìn, không có thực quyền, phải nhờ vào trọn vẹn vào Đế quốc Nhật Bản. Khi Nhật đầu hàng Đồng Minh Nước Ta rơi vào thực trạng vô chính phủ. [ 35 ] Trần Trọng Kim từ chối lời đề xuất của Nhật giúp duy trì trật tự do ông không muốn đổ máu [ 36 ]. Trên trong thực tiễn, Việt Minh đã có sự sẵn sàng chuẩn bị rất kỹ lưỡng cho tình thế này, sử gia Tonnesson cho rằng chính Việt Minh mới là người tạo ra khoảng trống quyền lực tối cao khi từng bước vô hiệu những lực lượng ngoại xâm khi trước đó Việt Minh đã dữ thế chủ động thực thi kháng chiến chống Nhật và vô hiệu những lực lượng của Pháp. [ 37 ] Bên cạnh đó, nhờ quy trình kháng chiến lâu bền hơn từ trước đó, Việt Minh đã kêu gọi được sự ủng hộ thoáng đãng của nhân dân Nước Ta, khác hẳn với sự ủng hộ yếu ớt của một bộ phận nhỏ người dân dành cho những lực lượng dân tộc bản địa chủ nghĩa. Việc kêu gọi nhân dân toàn nước thực thi cách mạng trong cùng một thời gian đã chứng tỏ cho điều đó. [ 38 ] Yếu tố khách quan từ việc phát-xít Nhật đầu hàng và thực dân Pháp bị vô hiệu hóa tuy quan trọng nhưng tác nhân quyết định hành động tới việc tổ chức triển khai thành công xuất sắc cách mạng lại nằm trong tay Việt Minh, đó là sự ủng hộ của dân cư .Đối với lực lượng Nhật Bản và cơ quan chính phủ Bảo Đại-Trần Trọng Kim lúc này, họ thực sự không hề muốn trao lại chính quyền sở tại cho Việt Minh. Lực lượng Nhật Bản tại Nước Ta lúc này đạt 90.000 người, được trang bị vừa đủ khí giới và chưa thua trận nào tại Đông Dương và họ vẫn sẵn sàng chuẩn bị bảo vệ Đế quốc Việt Nam. [ 39 ] Thực lực và ý thức chiến đấu của lực lượng Nhật Bản vẫn còn rất cao được bộc lộ qua việc Việt Minh và OSS phải mất rất nhiều sức lực lao động mới vượt mặt được toán quân Nhật ở Thái Nguyên. [ 40 ] Tại TP. Hà Nội, lực lượng Nhật Bản cương quyết không nhường quyền trấn áp Ngân hàng Đông Dương cho đối phương, buộc Việt Minh phải đồng ý giải pháp hai bên cùng tham gia bảo vệ. Việt Minh phải hoãn cuộc tiến công trại Bảo an binh trên phố Hàng Bài nhiều lần mới buộc quân Nhật ở đây đầu hàng do quân Nhật liên tục sử dụng xe tăng để uy hiếp Việt Minh. [ 41 ] Những hành vi của quân Nhật cho thấy khoảng trống quyền lực tối cao không hề sống sót. [ 42 ]Về phía Đế quốc Việt Nam, mặc dầu đây là chính quyền sở tại đã mất sức chiến đấu nhưng họ vẫn không hề tự nguyện chuyển giao quyền lực tối cao cho Việt Minh. Trong ngày 17/08, chính quyền sở tại Đế quốc Việt Nam tại Thành Phố Hà Nội đã nỗ lực tổ chức triển khai cuộc mít-tinh và tuần hành của Tổng hội Công chức để ủng hộ Đế quốc Việt Nam. Tuy nhiên, cuộc tuần hành của Tổng hội Công chức đã biến thành cuộc tuần hành ủng hộ Việt Minh sau khi Ủy ban Quân sự Cách mạng kêu gọi thêm người dân đến cùng tham gia tuần hành, lúc này giới chức Đế quốc Việt Nam đã nhận ra tuyệt đại đa số người dân đã ủng hộ Việt Minh. Trong ngày 18/08, Đế quốc Việt Nam vẫn liên tục ý kiến đề nghị Việt Minh chỉ nên quản trị vùng nông thôn, vùng đô thị vẫn nên để chính thể cũ quản trị nhưng Việt Minh phản đối. [ 43 ] Những hành vi của Đế quốc Việt Nam cho thấy quy trình chuyển giao quyền lực tối cao không hề thuận tiện như trong điều kiện kèm theo có khoảng trống quyền lực tối cao. [ 44 ] Tuy không tự nguyện chuyển giao chính quyền sở tại nhưng Đế quốc Việt Nam cũng không chấp thuận đồng ý với lời ý kiến đề nghị của quân đội Nhật giúp họ duy trì trật tự [ 36 ] do đó quân đội Nhật Bản đã không sử dụng lực lượng của mình để đàn áp có mạng lưới hệ thống Việt Minh trên toàn nước khi lực lượng này giành chính quyền sở tại từ Đế quốc Việt Nam mà chỉ bảo vệ 1 số ít tiềm năng dân sự và quân sự chiến lược quan trọng .

Ý nghĩa

Chỉ sau 15 ngày nổ ra, Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ với 15 năm tuổi đời cùng với lực lượng nhỏ bé của mình ( khoảng chừng 5.000 đảng viên ) lại hoàn toàn có thể tổ chức triển khai cách mạng thành công xuất sắc trên hầu khắp Nước Ta. Thành công này không hề xảy ra nếu chỉ dựa vào số lượng đảng viên rất ít này, mà đến từ sự sẵn sàng chuẩn bị kiên trì suốt 15 năm của Việt Minh : những đảng viên của họ gắn bó sâu rộng với quần chúng, đồng cam cộng khổ, hiểu được tâm tư nguyện vọng của nhân dân nên được nhân dân tin cậy. Khi thời cơ đến, chỉ 5.000 đảng viên đó đã hoàn toàn có thể lôi kéo hàng triệu người dân nổi dậy, đoàn kết ủng hộ Việt Minh. Thành công còn đến từ việc biết chớp đúng thời cơ từ ban chỉ huy Việt Minh, mà đứng đầu là Hồ Chí Minh [ 45 ]Với thắng lợi của Cách mạng tháng 8 năm 1945, nhân dân Nước Ta đã đập tan xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp trong gần 1 thế kỷ tại Nước Ta, chấm hết sự sống sót của chính sách quân chủ chuyên chế hơn 1000 năm, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đảng Cộng sản Việt Nam từ chỗ phải hoạt động giải trí bí hiểm và phạm pháp trở thành một đảng cầm quyền hoạt động giải trí công khai minh bạch .

Sau Cách mạng Tháng Tám, năm 1946, Việt Nam diễn ra cuộc bầu cử đầu tiên trong lịch sử, bầu ra quốc hội đầu tiên.

Cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công xuất sắc khẳng định chắc chắn vị thế chỉ huy của Đảng Cộng sản Việt Nam với trào lưu giải phóng dân tộc bản địa .

Xem thêm

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.