Nguồn của Luật Thương mại quốc tế?

Nguồn của Luật Thương mại quốc tế là gì ?

Nguồn của pháp luật thương mại quốc tế là tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ thương mại quốc tế.

Có một số tình huống xảy ra như sau:

Tình huống 1:

Một thương nhân Nước Ta kinh doanh thương mại quần áo thời trang có trụ sở công ty tại TP.HN, tháng 11/2011 đến Italia và đặt mua 1.000 bộ quần áo thời trang đàn ông. Thương nhân Nước Ta này trở về TP.HN và nhận được hàng do người bán người Italia gửi bằng đường tàu biển đến cảng TP. Hải Phòng sau một tháng. Trong vụ kinh doanh thương mại này, những thương nhân hoàn toàn có thể phải chăm sóc đến những yếu tố pháp lý nào ?
– Để đến Italia, thương nhân Nước Ta cần có hộ chiếu do cơ quan có thẩm quyền cấp và cần có thị thực nhập cư EU .
– Liệu hợp đồng mua và bán quần áo của những thương nhân hoàn toàn có thể chịu sự kiểm soát và điều chỉnh của Công ước Viên năm 1980 của Liên hợp quốc về hợp đồng mua và bán hàng hoá quốc tế ( viết tắt là ‘ CISG ’ ) hay không ?
– Pháp luật hải quan của Nước Ta và Italia có tương quan gì đến những hiệp định trong khuôn khổ WTO hay không ?
– Trong trường hợp thương nhân Nước Ta cho rằng lô hàng mà đối tác chiến lược Italia gửi là quần áo ‘ lỗi mốt ’, không phải hàng thời trang, thì những thương nhân hoàn toàn có thể vận dụng luật nào, và đến toà án nào để xử lý tranh chấp ?
– Luật Italia, luật Nước Ta hay luật nào hoàn toàn có thể vận dụng trong vụ kinh doanh thương mại quốc tế này ?
– Các bên có được chọn luật vận dụng không ? Chọn theo tiêu chuẩn nào ?
– Nếu bản án của toà án Italia xử thua cho thương nhân Italia, liệu bản án này có hiệu lực thực thi hiện hành và có được thi hành tại Nước Ta hay không ?
Việc vận dụng pháp lý thương mại quốc tế sẽ lại càng trở nên không đơn thuần, nếu giả thiết vụ kinh doanh thương mại không phải là mua và bán hàng hoá quốc tế, mà là hoạt động giải trí góp vốn đầu tư trực tiếp quốc tế ( FDI ), góp vốn đầu tư gián tiếp quốc tế ( FPI ), hoặc những thanh toán giao dịch kinh doanh thương mại quốc tế phức tạp khác .

Tình huống 2:

Quốc gia A vận dụng thuế chống bán phá giá ( viết tắt là ‘ AD ’ ) so với cafe nhập khẩu từ vương quốc B kể từ năm 2005. Bộ Thương mại của vương quốc A ( viết tắt là ‘ DOC ’ ) khởi xướng tìm hiểu lần đầu vào tháng 01/2004 và phát hành quyết định hành động áp thuế AD vào tháng 02/2005, sau đó đã triển khai nhiều lần thanh tra rà soát định kì và một lần thanh tra rà soát cuối kì ( ‘ Sunset Review ’ – ‘ Rà soát hoàng hôn ’ ). DOC thống kê giám sát biên độ bán phá giá dựa trên sự so sánh ‘ giá trị thường thì ’ ( viết tắt là ‘ NV ’ ) và ‘ giá xuất khẩu ’ tại vương quốc A ( viết tắt là ‘ EP ’ ), hay ‘ giá xuất khẩu áp đặt ’ ( ‘ Constructed Export Price ’ ) .

Trong trường hợp này, NV được tính toán trong điều kiện ‘nền kinh tế phi thị trường’ (viết tắt là ‘NME’) của quốc gia B, dựa trên các yếu tố sản xuất của nhà sản xuất, bao gồm các khoản chi phí đầu vào cho nguyên liệu thô, lao động và năng lượng phù hợp với trình độ sản xuất thực tế của từng bị đơn. Các chi phí này được DOC tính toán dựa trên đơn giá
‘thay thế’ của một nước xuất khẩu khác, theo đó mức giá thay thế là mức mà tại đó các yếu tố của sản xuất tương tự có thể đạt được trong cùng điều kiện thị trường. Trong trường hợp của quốc gia B, nước ‘thay thế’ được chọn là quốc gia C. Sau đó, DOC áp dụng các tỉ lệ về chi phí gián tiếp, chi phí bán hàng, chi phí hành chính và lợi nhuận để tính toán NV của cà phê nhập khẩu từ quốc gia B. NV này được so sánh với EP là giá bán cho người mua độc lập đầu tiên.

Khi thực thi tìm hiểu, DOC sử dụng chiêu thức ‘ quy về không ’ ( ‘ zeroing ’ ), theo đó tổng thể những thanh toán giao dịch có biên độ phá giá âm đều được ‘ quy về không ’ ( 0 ), thay vì được bù trừ cho những thanh toán giao dịch có biên độ phá giá dương. Tình huống này đặt ra nhiều câu hỏi cho những chuyên viên pháp lý .
– Liệu giải pháp ‘ quy về không ’ mà DOC vận dụng có tương thích với những nghĩa vụ và trách nhiệm của vương quốc A trong khuôn khổ WTO và Hiệp định của WTO về chống bán phá giá ( viết tắt là ‘ ADA ’ ) hay không ? – Liệu giải pháp ‘ quy về không ’ có ảnh hưởng tác động gì đến việc DOC xác lập biên độ phá giá hay không ?
– Liệu vương quốc B hoàn toàn có thể khiếu kiện việc vương quốc A vận dụng chiêu thức này hay không ?
– Trong vấn đề này, những bên hoàn toàn có thể địa thế căn cứ vào những cơ sở pháp lí nào ? ADA hay những án lệ của WTO ? – Án lệ nào sau đây có tương quan : án lệ US-Zeroing ( Nhật Bản ) [ 2009 ], án lệ US-Zeroing ( EC ) [ 2009 ], hay án lệ nào khác ?
– Nghĩa vụ chứng tỏ thuộc về bên nào ?
– Hậu quả pháp lí trong trường hợp có sự vi phạm nghĩa vụ và trách nhiệm theo những hiệp định của WTO là gì ? …
Quan hệ thương mại quốc tế, dù là có sự tham gia của những vương quốc hay những thương nhân hay bất kể chủ thể nào khác, đều hoàn toàn có thể được kiểm soát và điều chỉnh đồng thời bằng nhiều loại nguồn luật như pháp lý vương quốc, pháp lý quốc tế ( gồm có những điều ước, tập quán thương mại quốc tế, án lệ quốc tế ), và những nguồn luật khác .

Nguồn của Luật Thương mại quốc tế gồm:

Mục lục:

1. Pháp luật quốc gia

A. Các loại nguồn luật tương quan đến pháp lý vương quốc
B. Các số lượng giới hạn của pháp lý vương quốc trong việc kiểm soát và điều chỉnh thanh toán giao dịch thương mại quốc tế

2. Pháp luật quốc tế

A. Tập quán thương mại quốc tế
B. Điều ước
C. Án lệ quốc tế
D. Các nguồn luật khác

Thương mại quốc tế

1. Pháp luật vương quốc

A. Các loại nguồn luật tương quan đến pháp lý vương quốc

Pháp luật quốc gia có vị trí rất quan trọng trong thực tiễn thương mại quốc tế. Pháp luật quốc gia – nguồn luật đang đề cập, phân biệt với luật quốc tế, được hiểu là bao gồm cả pháp luật của quốc gia nước ngoài. Trên thực tế, việc tìm hiểu và áp dụng pháp luật nước ngoài luôn là ‘cơn ác mộng’ đối với các thương nhân và luật sư quốc tế.
Nguồn luật này rất đa dạng, có thể tập trung vào một số loại dưới đây.

1. Văn bản pháp luật

Từ thời cổ xưa, những quy tắc thương mại quốc tế đã được thiết lập nhằm mục đích bảo vệ những thương nhân quốc tế và kiểm soát và điều chỉnh hoạt động giải trí vận tải đường bộ hàng hoá quốc tế. Các lao lý pháp lý thành văn tiên phong đã sống sót trong Bộ luật Hammurabi ( năm 2.500 trước Công nguyên ), theo đó lao lý việc bảo vệ những thương nhân quốc tế và kiểm soát và điều chỉnh hành vi vi phạm hợp đồng .
Về cơ bản, những lao lý nào của pháp lý vương quốc được vận dụng cho thanh toán giao dịch thương mại trong nước thì cũng được vận dụng cho thanh toán giao dịch thương mại quốc tế. Ngoài ra, do những nước đều cần bảo vệ quyền lợi vương quốc trong những thanh toán giao dịch thương mại quốc tế, nên sẽ pháp luật về chủ trương thương mại hàng hoá, chủ trương về bạn hàng v.v.. Cụ thể, hàng hoá, công nghệ tiên tiến nào thuộc diện bị cấm hoặc hạn chế xuất, nhập khẩu ? Các đối tác chiến lược thương mại nào không được hưởng đối xử tặng thêm ? Có cần lao lý trấn áp việc chuyển ngoại tệ mạnh ra quốc tế hay không ? Cần hạn chế FDI vào nghành nghề dịch vụ nào ? v.v. .

Một nguồn quan trọng của pháp luật quốc gia về thương mại quốc tế nằm ở các đạo luật hay các văn bản dưới luật về thương mại và thương mại quốc tế. Ví dụ, trong hệ thống pháp luật Hoa Kỳ, Đạo luật thuế quan 1930, Đạo luật thương mại 1974, Đạo luật về các hiệp định thương mại 1979, Bộ luật thương mại thống nhất (US UCC), v.v.. là những nguồn quan trọng của pháp luật thương mại quốc tế. Bên cạnh đó, các văn bản pháp luật trong lĩnh vực luật hợp đồng, luật dân sự, luật tố tụng dân sự, v.v. trong hệ thống pháp luật của các quốc gia cũng là những nguồn luật thương mại quốc tế quan trọng. Trong các lĩnh vực này, phải kể đến các quy định pháp luật quốc gia điều chỉnh các biện pháp ‘khắc phục thương mại’ và hoạt động hải quan. Pháp luật về các biện pháp ‘khắc phục thương mại’ (chủ yếu là AD, chống trợ cấp và tự vệ thương mại) thực chất là các rào cản thương mại ‘hợp pháp’, nhằm chống lại cả thương mại công bằng và cạnh tranh không lành mạnh. Pháp luật hải quan cũng có tầm quan trọng tương tự, bởi vì đây là các quy định mà chính phủ phải dựa vào để thu thuế xuất nhập khẩu và điều chỉnh hoạt động xuất nhập khẩu.
Trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, cần kể đến các văn bản pháp luật quan trọng là nguồn của pháp luật thương mại quốc tế như: Bộ luật Dân sự 2015; Luật Thương mại 2005; Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Đầu tư 2014; Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung năm 2009); Luật Trọng tài thương mại 2010; Luật Quản lý ngoại thương 2017;… và các văn bản dưới luật.

2. Án lệ của toà án trong nước

Một nguồn khác của pháp lý vương quốc về thương mại quốc tế là án lệ. Có rất nhiều án lệ có ý nghĩa so với những chuyên viên pháp lý, ví dụ, án lệ năm 1878 của toà án Bỉ về quyền miễn trừ tư pháp ‘ hạn chế ’ ( xem Mục 1 – Chương 1 của Giáo trình ) ; hay án lệ United City Merchants ( Investments ) Ltd v. Royal Bank of Canada, trong đó toà án của Anh Quốc làm rõ ngoại lệ về hành vi gian dối ( fraud exception ) của nguyên tắc về tính độc lập của thư tín dụng ( principles of the autonomy of the credit ) trong nghành nghề dịch vụ giao dịch thanh toán quốc tế, trong khi UCP 600 không pháp luật về ngoại lệ này ( xem Mục 4 – Chương 5 của Giáo trình ) ; 16 hoặc án lệ Banco National de Cuba v. Manhattan Bank tương quan đến vận dụng học thuyết ‘ hành vi vương quốc ’ của toà án Hoa Kỳ. 17

3. Các nguồn luật khác của pháp luật quốc gia

Pháp luật quốc gia còn bao gồm các tập quán thương mại của quốc gia và các nguyên tắc chung trong xét xử của toà án quốc gia (general principles ‘in foro domestico’). Đây là những nguyên tắc được tất cả các hệ thống pháp luật trên thế giới công nhận. Chúng thường có nguồn gốc từ pháp luật La Mã và được thể hiện bằng ngôn ngữ La-tinh, ví dụ, ‘non bis in
idem’ (không xét xử hai lần đối với cùng một tội phạm), ‘nemo judex in propria causa’ (không được xét xử vụ việc của chính mình hoặc liên quan đến lợi ích của mình), ‘ex injuria jus non oritur’ (quyền không sinh ra từ một hành vi bất hợp pháp) v.v.. Bên cạnh đó, các nguyên tắc như tuân thủ đúng các thủ tục (‘due process’), nguyên tắc tương xứng, nguyên tắc không áp dụng pháp luật hồi tố v.v. cũng được hầu hết các hệ thống pháp luật trên thế giới ghi nhận. Những nguyên tắc này chỉ được áp dụng như là nguồn luật bổ trợ, trong trường hợp không áp dụng được các nguồn luật khác.

B. Các số lượng giới hạn của pháp lý vương quốc trong việc kiểm soát và điều chỉnh thanh toán giao dịch thương mại quốc tế

Về cơ bản, pháp lý của vương quốc chỉ có hiệu lực thực thi hiện hành kiểm soát và điều chỉnh so với hành vi của chủ thể mang quốc tịch vương quốc đó, hoặc hành vi được thực thi trong khoanh vùng phạm vi chủ quyền lãnh thổ vương quốc đó. Việc xác lập quốc tịch của MNC rất phức tạp nhưng cũng rất quan trọng để cơ quan chính phủ hoàn toàn có thể bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp nước mình trong những hoạt động giải trí kinh doanh thương mại quốc tế. 18
Giới hạn kiểm soát và điều chỉnh của pháp lý vương quốc so với những thanh toán giao dịch thương mại quốc tế nhiều lúc ‘ va chạm ’ với yếu tố quyền tài phán ngoài chủ quyền lãnh thổ. Quyền tài phán ngoài chủ quyền lãnh thổ của vương quốc là quyền kiểm soát và điều chỉnh bằng pháp lý của vương quốc đó so với :
– Hành vi vi phạm pháp lý của chủ thể mang quốc tịch nước mình, trong trường hợp hành vi vi phạm pháp lý xảy ra bên ngoài chủ quyền lãnh thổ. Ví dụ, một Tổng giám đốc quản lý ( viết tắt là ‘ CEO ’ ) là công dân Nhật Bản thực thi hành vi hối lộ ở Nước Ta hoàn toàn có thể bị toà án Nhật Bản xét xử .
– Hành vi của người quốc tế triển khai ở quốc tế làm phương hại đến bảo mật an ninh vương quốc hoặc những quyền lợi khác của vương quốc .
– Hành vi vi phạm pháp lý ở quốc tế mà nạn nhân của hành vi đó mang quốc tịch nước mình .
– Các tội phạm quốc tế như cướp biển, không tặc, kinh doanh nô lệ, tội diệt chủng v.v. .
Việc triển khai quyền tài phán ngoài chủ quyền lãnh thổ thường kéo theo những sự cố trong quan hệ ngoại giao .

2. Pháp luật quốc tế

A. Tập quán thương mại quốc tế

1. Khái niệm tập quán thương mại quốc tế

Tập quán thương mại quốc tế là nguồn quan trọng của pháp lý thương mại quốc tế. Các thương nhân, những người cùng theo đuổi những tiềm năng kinh tế tài chính, luôn luôn nói ngôn từ chung, đó là những tập quán thương mại quốc tế .
Tập quán thương mại quốc tế hoàn toàn có thể hiểu là tập hợp những quy tắc ứng xử bất thành văn hình thành từ những hành vi, cách ứng xử của thương nhân, và được những thương nhân coi là ‘ luật ’ của mình. Ví dụ, những điều kiện kèm theo cơ sở giao hàng trong mua và bán hàng hoá quốc tế ( viết tắt là ‘ INCOTERMS ’ ) ( xem Mục 2 – Chương 5 của Giáo trình ) ; Quy tắc thực hành thực tế thống nhất về tín dụng thanh toán chứng từ ( viết tắt là ‘ UCP ’ ) ( xem Mục 4 – Chương 5 của Giáo trình ) ; Tập quán ngân hàng nhà nước theo tiêu chuẩn quốc tế ( viết tắt là ‘ ISBP ’ ) ( xem Mục 4 – Chương 5 của Giáo trình ) .

2. Lex mercatoria (‘thương nhân luật’)

Pháp luật thương mại quốc tế thực sự tăng trưởng kể từ thời kì Trung cổ, khi mà những tập quán thương mại quốc tế Open và tăng trưởng tại những hội chợ thương mại ở châu Âu vào cuối thế kỉ VII. Các thương nhân từ những nước, những khu vực khác nhau đến mua và bán hàng hoá ở những hội chợ mang theo những tập quán thương mại của mình. Qua thời hạn, những vị vua chúa gật đầu cho những thương nhân đến từ những nước, những vùng khác nhau được xử lý tranh chấp thương mại theo tập quán riêng của họ, do đó những tập quán thương mại này trở nên có hiệu lực hiện hành pháp lý. Ngay từ bắt đầu, lex mercatoria ( ‘ thương nhân luật ’ ) đã có tính ‘ quốc tế ’, chính do nó sống sót độc lập với pháp lý của vua chúa. Nó dựa trên những tập quán thương mại chung của thương nhân vốn thông dụng khắp châu Âu lúc bấy giờ và được vận dụng thống nhất bởi những toà án thương nhân ở những nước khác nhau .
Trong suốt thời kì Trung cổ, lex mercatoria là tập quán thương mại quốc tế rất mạnh, lao lý những quyền và nghĩa vụ và trách nhiệm của thương nhân. Phạm vi của lex mercatoria rất rộng, kiểm soát và điều chỉnh rất nhiều yếu tố thương mại như giá trị và hiệu lực thực thi hiện hành của hợp đồng, vi phạm hợp đồng, thư tín dụng, sổ sách kế toán, hối phiếu, vận đơn, xây dựng công ty và hợp danh, phá sản, sáp nhập, thương hiệu hàng hoá, môn bài v.v.. Lex mercatoria nhấn mạnh vấn đề quyền tự do thoả thuận trong hợp đồng và quyền tự do chuyển nhượng ủy quyền những động sản .
… [ T ] ranh chấp giữa những thương nhân được xử lý bởi những toà án địa phương đặc biệt quan trọng, như những toà án của hội chợ và đô thị, thẩm phán và hội thẩm chính là những thương nhân. Các toà án thương nhân này xử lý tranh chấp rất nhanh gọn và vận dụng lex mercatoria chứ không vận dụng luật địa phương. 19
Điều quan trọng nhất của lex mercatoria là những toà án thương nhân xử lý vấn đề rất nhanh, tránh sử dụng những yếu tố trình độ phức tạp, và thường quyết định hành động vấn đề theo nguyên tắc công minh ( ‘ ex aequo et bono ’ ). Lex mercatoria có hiệu lực thực thi hiện hành nhờ sự gật đầu tự nguyện của những thương nhân. Lex mercatoria thực sự tương thích với nhu yếu của thương nhân trong suốt thời kì đó .

Là trung tâm thương mại của châu Âu một thời, Italia tự hào về vị trí của mình trong quá trình phát triển của lex mercatoria thời kì Trung cổ. Các thương nhân và luật sư ở đây đã rất sáng tạo trong việc phát triển nhiều loại quy tắc về hàng hải và thương mại, như vận đơn và hối phiếu, góp phần hình thành các quy định pháp luật nội dung dựa trên tập quán thương mại. Ảnh hưởng của các thương nhân Italia lan toả khắp châu Âu, ngay cả những hội chợ lớn ở Champagne (Pháp) cũng bị chiếm lĩnh bởi thương nhân Italia.20
Sau này, do các vua chúa ngày càng có nhiều quyền lực, cùng với sự hình thành các quốc gia-dân tộc vào cuối thời kì Trung cổ ở châu Âu,
lex mercatoria có xu hướng hoà nhập vào các hệ thống pháp luật quốc gia. Ví dụ: Ở Anh Quốc, lex mercatoria là một bộ phận của pháp luật được các toà thương mại áp dụng. Lex mercatoria đã hoàn toàn được đưa vào common law bằng công sức của thẩm phán John Holt – Chánh án Toà án tối cao (Chief Justice) trong thời kỳ 1689-1710, và thẩm phán Mansfeld

– Chánh án Toà án tối cao (Chief Justice) trong thời kỳ 1756-1788.21 Tuy nhiên, phần lớn lex mercatoria bị thay đổi khi áp dụng ở các toà án tại các nước khác nhau.
Từ thế kỉ XIX, các quốc gia bắt đầu kí kết với nhau các điều ước về thương mại quốc tế. Kết quả là lex mercatoria dường như chỉ còn mang ý nghĩa lịch sử. Tuy nhiên, lex mercatoria, trong một số trường hợp được bổ sung bởi lex maritima (‘luật thương nhân trên biển’),22 vẫn còn ảnh hưởng tới sự phát triển của luật thương mại quốc tế hiện đại trong những lĩnh vực như mua bán hàng hoá quốc tế, thanh toán quốc tế, vận tải hàng hoá quốc tế.

3. Phòng thương mại quốc tế (‘ICC’) và việc tập hợp các tập quán thương mại quốc tế

ICC là tổ chức triển khai quốc tế phi chính phủ hoạt động giải trí nhằm mục đích ship hàng hoạt động giải trí thương mại trên toàn quốc tế. ICC đóng vai trò chủ yếu trong việc bảo vệ sự hài hoà trong thương mại quốc tế trải qua việc tập hợp hoá những tập quán thương mại quốc tế để những thương nhân hoàn toàn có thể vận dụng khi triển khai những thanh toán giao dịch kinh doanh thương mại quốc tế. Nhiều quy tắc vận dụng thống nhất do ICC phát hành đã được sử dụng để kiểm soát và điều chỉnh quan hệ hợp đồng. Có ba nhóm quy tắc : Ngân hàng và bảo hiểm, thương mại quốc tế và vận tải đường bộ quốc tế. 23

Kết quả hình ảnh cho ICC

Rất nhiều trong số những quy tắc này được lựa chọn từ những tập quán thương mại của những thương nhân được hình thành qua thời hạn. Ví dụ, những điều kiện kèm theo cơ sở giao hàng trong mua và bán hàng hoá quốc tế ( ‘ INCOTERMS ’ ) ( xem Mục 2 – Chương 5 của Giáo trình ) ; Quy tắc thực hành thực tế thống nhất về tín dụng thanh toán chứng từ ( ‘ UCP ’ ) ( xem Mục 4 – Chương 5 của Giáo trình ) ; Tập quán ngân hàng nhà nước theo tiêu chuẩn quốc tế ( ‘ ISBP ’ ) ( xem Mục 4 – Chương 5 của Giáo trình ) ; Các quy tắc thực hành thực tế về tín dụng thanh toán dự trữ quốc tế ( ‘ ISP ’ ) ( xem Mục 4 – Chương 5 của Giáo trình ) ; hoặc những quy tắc của UNCTAD / ICC về chứng từ trong vận tải đường bộ đa phương thức. Các ngân hàng nhà nước trên khắp quốc tế đã vận dụng UCP – bộ quy tắc mà thời nay được sử dụng trong phần nhiều toàn bộ những thanh toán giao dịch tín dụng thanh toán chứng từ .

B. Điều ước

Các điều ước là nguồn đa phần của pháp lý thương mại quốc tế. Có nhiều cách khác nhau để phân loại những điều ước. Các điều ước về thương mại quốc tế hoàn toàn có thể là điều ước song phương hoặc đa phương, ở Lever khu vực và toàn thế giới .

Ở cấp độ toàn cầu, các ví dụ điển hình về điều ước thương mại quốc tế cần nói đến là: Các hiệp định của WTO (xem Chương 2 của Giáo trình); Công ước của Liên hợp quốc về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế 1980 (‘CISG’) (xem Mục 3 – Chương 5 của Giáo trình); Công ước của Liên hợp quốc về công nhận và thi hành các phán quyết trọng tài nước ngoài 1958 (gọi tắt là ‘Công ước New York’) (xem Mục 3 và Mục 4 – Chương 7 của Giáo trình); Quy tắc La Haye – Visby và Quy tắc Hambourg
(xem Mục 2 – Chương 6 của Giáo trình); v.v..

Trong khuôn khổ WTO có những hiệp định ‘ nhiều bên ’ ( hay ‘ đa biên ’ ) ( ‘ Plurilateral ’ Trade Agreements ). Đây là những hiệp định do một số ít thành viên của WTO tự nguyện kí kết và chỉ có hiệu lực hiện hành so với những thành viên kí kết, không có hiệu lực thực thi hiện hành ràng buộc so với những thành viên khác của WTO. Vào thời gian WTO khởi đầu đi vào hoạt động giải trí ( ngày 01/01/1995 ), có bốn hiệp định nhiều bên, gồm có : Hiệp định về kinh doanh loại sản phẩm sữa, Hiệp định về kinh doanh mẫu sản phẩm thịt bò, Hiệp định về shopping của nhà nước ( viết tắt là ‘ GPA ’ ) và Hiệp định về kinh doanh máy bay gia dụng. Hiệp định công nghệ thông tin 1996 ( viết tắt là ‘ ITA ’ ) là hiệp định nhiều bên Open sau khi Vòng đàm phán Uruguay kết thúc. Đến cuối năm 1997, Hiệp định về kinh doanh loại sản phẩm sữa và Hiệp định về kinh doanh loại sản phẩm thịt bò hết hiệu lực hiện hành. Việc kí kết những hiệp định nhiều bên nhằm mục đích được cho phép một số ít nhóm thành viên WTO cam kết những yếu tố mà những thành viên này cho là quan trọng so với họ – những yếu tố nằm ngoài cam kết gia nhập WTO. 24

Ở cấp độ khu vực, các nước thường kí kết các hiệp định thương mại tự do (viết tắt là ‘FTAs’), ví dụ, NAFTA (xem Mục 3 – Chương 3 của Giáo trình), AFTA (xem Mục 4 – Chương 3 của Giáo trình), EVFTA, TPP; các hiệp định thương mại song phương (viết tắt là ‘BTAs’) v.v.. Các nước châu Âu đã kí kết Công ước về quyền tài phán và thi hành các bản án dân sự và thương mại EEC 1968 (Công ước Brussels), Quy định của Hội đồng châu Âu (EC) No 593/2008 ngày 17/6/2008 về luật điều chỉnh các nghĩa vụ theo hợp đồng (còn gọi là Quy định Rome I) v.v..
Các điều ước về thương mại quốc tế có thể được áp dụng trực tiếp hoặc phải theo quy trình ‘nội luật hoá’ vào hệ thống pháp luật quốc gia.

C. Án lệ quốc tế

Án lệ của các cơ quan tài phán quốc tế (toà án quốc tế, trọng tài quốc tế), các báo cáo của Cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO (viết tắt là
‘DSB’) là nguồn quan trọng trong hệ thống nguồn luật thương mại quốc tế. Ví dụ, ‘án lệ’ của WTO Japan-Alcoholic Bevarage [1996] đã làm rõ khái niệm ‘sản phẩm tương tự’ (‘like product’) trong quá trình giải quyết vụ việc liên quan đến việc áp dụng nguyên tắc đối xử quốc gia (nguyên tắc ‘NT’), nguyên tắc nền tảng của pháp luật thương mại quốc tế, trong khi các quy định trong các hiệp định của WTO không đủ và không thể làm rõ được khái niệm này (xem Mục 2 – Chương 2 của Giáo trình).25
Bên cạnh đó, các án lệ quốc tế trong lĩnh vực FDI cũng có ý nghĩa rất quan trọng. Trong vụ Factory at Chorzow [1927], vấn đề về quốc hữu hoá, trưng thu tài sản và các tiêu chuẩn bồi thường đã được Toà án quốc tế thường trực (viết tắt là ‘PCIJ’) giải thích rất rõ ràng.26 Tương tự, vụ Barcelona Traction [1970] do Toà án quốc tế (viết tắt là ‘ICJ’) giải quyết đã chỉ ra nguyên tắc xác định quốc tịch của MNC.27

\ Các án lệ của Toà án công lí châu Âu ( nay là Toà án công lí – một bộ phận của Toà án công lí EU, xem Mục 2 – Chương 3 của Giáo trình ) cũng là nguồn luật quan trọng có tính ràng buộc so với những thiết chế của EU và những nước thành viên. Án lệ nổi tiếng Van Gend en Loos [ 1963 ] 28 là một ví dụ .
Những quyết định hành động sau cuối của cơ quan xử lý tranh chấp của NAFTA ( Panel ) đã góp phần quan trọng cho nguồn án lệ của luật thương mại quốc tế, và nhất là tạo nguồn cho luật trọng tài tương quan đến xử lý tranh chấp giữa nhà đầu tư quốc tế và cơ quan chính phủ nước tiếp đón góp vốn đầu tư. Ví dụ, hai án lệ Metalclad v. Mexico29 và Thunderbird v. Mexico30 trong khuôn khổ NAFTA ( xem Mục 3 – Chương 3 của Giáo trình ) .

D. Các nguồn luật khác

Các nguyên tắc chung của pháp lý quốc tế rất có ý nghĩa so với những yếu tố tương quan đến nghĩa vụ và trách nhiệm của Nhà nước, hay nguyên tắc bồi thường công minh và thoả đáng trong nghành nghề dịch vụ FDI, v.v.. Một trong những nguyên tắc đó là nguyên tắc thiện chí, vận dụng trong việc trấn áp những vương quốc thực thi những quyền của mình. Về cơ bản, những nguyên tắc chung của pháp lý quốc tế có tính ràng buộc so với mọi vương quốc .

Theo khoản 1 Điều 38 Quy chế Toà án quốc tế (ICJ), ‘các học thuyết của các học giả nổi tiếng’ là nguồn bổ trợ được sử dụng để tìm ra các quy phạm luật quốc tế.
‘Luật mềm’ là khái niệm thường được giới học giả nhắc tới. Đây là những quy tắc không có giá trị ràng buộc về mặt pháp lí, tuy nhiên trong thực tiễn lại thường được các chủ thể tuân thủ chặt chẽ, ví dụ, phần lớn các nghị quyết và tuyên bố của Đại hội đồng Liên hợp quốc, các học thuyết pháp lí, các luật mẫu, các bộ quy tắc ứng xử, kế hoạch hành động v.v.. Có thể kể ra một số ‘luật mềm’ đáng chú ý như: Nghị quyết của Đại hội đồng Liên hợp quốc số 3201 năm 1974 về trật tự kinh tế thế giới mới (ngày 1/5/1974, UNGA, Res. 3201 (S-VI), UN Doc. A/9559); Nghị quyết số 1803 (XVII) năm 1962 của Đại hội đồng Liên hợp quốc về chủ quyền vĩnh viễn đối với nguồn tài nguyên thiên nhiên (17 UN GAOR Supp. (No.17), 115, UN Doc.5217 (1962)); Tuyên bố năm 1976 của OECD về đầu tư quốc tế và các MNCs; Học thuyết ‘hành vi quốc gia’ (xem Mục 1 – Chương 1 của Giáo trình); Học thuyết Calvo; Học thuyết Drago v.v..

Học thuyết Calvo là học thuyết về chính sách đối ngoại, cho rằng quyền tài phán đối với các tranh chấp về đầu tư quốc tế phải thuộc về quốc gia nơi tiến hành hoạt động đầu tư. Do đó, học thuyết này cho rằng các nhà đầu tư cần phải chọn toà án của quốc gia sở tại để giải quyết các tranh chấp về đầu tư thay vì chọn toà án của quốc gia mình, và các chính phủ không được tiến hành ‘bảo hộ ngoại giao’ hoặc can thiệp quân sự để bảo vệ nhà đầu tư của mình. Học thuyết mang tên luật gia người Argentina, Carlos Calvo, được tuyên bố từ thế kỉ XIX và được áp dụng rộng rãi ở các nước châu Mỹ La-tinh và một số khu vực khác trên thế giới. ‘Học thuyết Drago’ được xây dựng dựa trên nguyên tắc của học thuyết Calvo nhưng có phạm vi áp dụng hẹp hơn.31
Những ‘luật mềm’ khác trong pháp luật thương mại quốc tế cũng cần nhắc đến, đó là Bộ nguyên tắc về hợp đồng thương mại quốc tế của UNIDROIT (viết tắt là ‘PICC’) (xem Mục 3 – Chương 5 của Giáo trình); Bộ nguyên tắc về luật hợp đồng châu Âu của Ủy ban về luật hợp đồng châu Âu (viết tắt là ‘PECL’) (xem Mục 3 – Chương 5 của Giáo trình); Luật mẫu về thương mại điện tử của UNCITRAL (xem Mục 3 – Chương 6 Giáo trình) v.v..

Mặc dù ‘ luật mềm ’ không mang tính ràng buộc pháp lí nhưng có tính khuyến nghị và khuynh hướng rất cao so với hoạt động giải trí lập pháp của những vương quốc, cũng như hoạt động giải trí đàm phán những điều ước quốc tế .
Không phải là không có lí khi những DCs cho rằng pháp lý thương mại quốc tế hầu hết phản ánh quyền lợi của những nước tăng trưởng .
Lex mercatoria sinh ra từ TT thương mại Địa Trung Hải và những hội chợ thương mại châu Âu thời Trung cổ. Pháp luật thương mại quốc tế văn minh mặc dầu đã cố gắng nỗ lực hài hoà ‘ luật chơi ’ thương mại khắp nơi trên quốc tế nhưng cũng chưa chăm sóc hoặc ít chăm sóc đến kinh nghiệm tay nghề và trình độ thương mại của những DCs. Câu hỏi đặt ra lúc bấy giờ là làm thế nào để quản lý một quốc tế toàn cầu hoá với mức độ hội nhập thâm thúy và ngày càng nhiều những ‘ cường quốc ’ ?
16 Vụ United City Merchants ( Investments ) Ltd v. Royal Bank of Canada, The American Accord, [ 1983 ], 1 AC 168, House of Lords .
17 Vụ Banco National de Cuba v Manhattan Bank, 658 F. 2 d 875 ( 2 nd Cir. [ 1981 ] ) .
18 Toà án quốc tế ( ICJ ), Barcelona Traction, Belgium v. Spain [ 1970 ], http://www.icj-cij.org .
19 L. S. Sealy và R. J. A. Hooley, Commercial Law, Text, Cases, and Materials, Oxford University Press, 4 th edn., ( 2009 ), tr. 14 .
20 Good on Commercial Law, do Ewan McKendrick chỉnh sửa và biên tập và chỉnh sửa hàng loạt, Penguin B, tr. 5 .
21 L. S. Sealy và R. J. A Hooley, Sđd, tr. 15 .
22 http://en.wikipedia.org/wiki/International_trade_law
23 Good on Commercial Law, Sđd, tr. 15 .
24 WTO, http://www.wto.org .
25 WTO, http://www.wto.org .
26 Toà án quốc tế thường trực ( PCIJ ), Vụ Factory at Chorzow ( Germ. v. Pol. ), [ 1927 ] P.C.I.J. ( ser. A ) No 9 ( July 26 ), http://www.worldcourts.com/pcij/eng/decisions/1927.07.26_chorzow.htm
27 Toà án quốc tế ( ICJ ), Vụ Barcelona Traction, Belgium v. Spain, [ 1970 ], http://www.icj-cij.org

28 Toà án công lí châu Âu (ECJ), Case 26/62 Van Gend en Loos v. Nederlanse Administratie der
Belastingen.

29 NAFTA, vụ Metalclad Corporation v. The United Mexican States, Phán quyết ngày 30/8/2000 ; Án lệ số ARB ( AF ) / 97/1 được ra mắt lại năm 2001, 16 ICSID Review – Foreign Investment Law Journal 168 .
30 NAFTA, vụ International Thunderbird Gaming Corp. v. Mexico, Phán quyết ngày 26/1/2006 ( UNCITRAL / NAFTA ), www.italaw.com/documents/ThunderbirdAward.pdf .
31 http://en.wikipedia.org

5/5 – ( 27529 bầu chọn )

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.