Chi Mẫu đơn – Wikipedia tiếng Việt

Đối với những loài hoa cũng mang tên mẫu đơn, xem Mẫu đơnThược dược trong tiếng Việt về cơ bản là tên gọi của chi Dahlia

Chi Mẫu đơn (đôi khi có tài liệu gọi là chi Bạch thược, danh pháp khoa học: Paeonia) là chi duy nhất trong họ Mẫu đơn (Paeoniaceae). Các loài trong chi này có nguồn gốc ở châu Á, miền nam châu Âu và miền tây Bắc Mỹ.

Cây bụi hoặc cây thảo sống lâu năm, cao đến 3,5 m. Rễ nhiều thịt, mập nhưng thu nhỏ dần về phía chóp, hoặc có dạng củ. Thân ( ở cây thảo ) hoặc cành con của năm hiện tại ( ở cây bụi ) thon búp măng, với 1 số ít vảy bền ở gốc. Lá mọc cách, lá kép ; 1-3 lá ở đầu gần tăng trưởng tốt nhất, 1-3 – lá chét 3 hoặc 1 – hoặc 2 – lá chét 2 ; những chét lá nguyên hoặc chia nhỏ. Hoa đơn độc và ở đầu cành, hoặc 2 hoặc nhiều hơn trên mỗi chồi và cả đầu cuối và cả ở nách lá, đường kính trên 4 cm. Lá bắc 1-6, dạng lá, biến hóa về hình dạng và kích cỡ, dần biến thành lá đài. Lá đài 2-9, biến hóa về hình dạng và kích cỡ. Cánh hoa 4-13, biến hóa về sắc tố. Nhị tới 230 ; chỉ nhị và bao phấn biến hóa về sắc tố. Đĩa ( tiết mật hoặc không ) dạng da hoặc mọng thịt, hình khuyên ( ở cây thảo ) hoặc lê dài thành bẹ và bao lấy 1/3 đến hàng loạt lá noãn ( ở cây bụi ). Lá noãn 1/5 ( – 8 ), rời, nhẵn nhụi hoặc có lông ; noãn nhiều, xếp thành hai hàng dọc theo đường khớp ở mặt bụng. Vòi nhụy có hoặc không ; đầu nhụy dẹt bên, uốn ngược, có mào. Quả là quả đại. Hạt màu đen hoặc nâu sẫm, hình cầu hoặc hình trứng-hình cầu, đường kính tới 1,3 cm. [ 3 ]

Phần lớn các loài là cây thân thảo thường xanh, cao khoảng 0,5–1,5 m, nhưng một số loài là cây bụi thân gỗ cao tới 1,5–3 m. Chúng có các lá kép, xẻ thùy sâu và hoa lớn, thường có mùi thơm, có màu từ đỏ tới trắng hay vàng, hoa nở vào cuối mùa xuân hay đầu mùa hè. Trong quá khứ, các loài mẫu đơn / thược dược này đã được phân loại trong họ Mao lương (Ranunculaceae), cùng với các loài cỏ chân ngỗng và lê lư.

Hiện tại người ta ghi nhận 35 loài và 6 loài lai ghép trong Paeonia.[4] Phân chia dưới đây sắp xếp theo từng tổ và phân tổ.[5]

Toàn bộ những loài thân thảo hầu hết ở đại lục Á-Âu .

  • Paeonia brownii Douglas ex Hook., 1829: Miền tây Hoa Kỳ.
  • Paeonia californica Nutt., 1838: Nam California tới bắc Mexico.

Tổ Moudan bao gồm 8 loài cây bụi thân gỗ, được chia tiếp thành 2 phân tổ là VaginataeDelavayanae.

  • Phân tổ Delavayanae:
    • Paeonia delavayi Franch., 1887 – Mẫu đơn dại: Trung Quốc (từ đông
    • Paeonia ludlowii (Stern & G.Taylor) D.Y.Hong, 1997 – Mẫu đơn vàng hoa lớn: Đông nam Tây Tạng.
    • Phân tổ Vaginatae
    • Paeonia decomposita Hand.-Mazz., 1939: Trung Quốc (tây bắc Tứ Xuyên).
      • Paeonia decomposita subsp. decomposita – Mẫu đơn Tứ Xuyên.
      • Paeonia decomposita subsp. rotundiloba D.Y.Hong, 1997 – Mẫu đơn Tứ Xuyên thùy tròn.

Tây Tạng tới Vân Nam và tây Tứ Xuyên ) .

    • Paeonia jishanensis T.Hong & W.Z.Zhao, 1992 – Mẫu đơn lùn: Trung Quốc (từ trung Thiểm Tây tới bắc Hà Nam).
    • Paeonia ostii T.Hong & J.X.Zhang, 1992 – Phượng đơn: Trung Quốc (tây Hà Nam tới An Huy).
    • Paeonia qiui Y.L.Pei & D.Y.Hong, 1995 – Mẫu đơn lá trứng: Trung Quốc (tây Hà Nam, tây Hồ Bắc).
    • Paeonia rockii (S.G.Haw & Lauener) T.Hong & J.J.Li ex D.Y.Hong, 1998 – Mẫu đơn vằn tím: Trung Quốc.
      • Paeonia rockii subsp. atava (Brühl) D.Y.Hong & K.Y.Pan, 2005
      • Paeonia rockii subsp. rockii
    • Paeonia × suffruticosa Andrews, 1804 – Bạch thược cao, mẫu đơn, mẫu đơn bụi, mẫu đơn Suffruticosa: Đông nam Trung Quốc. Du nhập vào trung nam Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên, Việt Nam.

Biểu tượng và sử dụng[sửa|sửa mã nguồn]

Hoa mẫu đơn là một trong số các hoa đã được sử dụng lâu nhất trong văn hóa trang trí và là một trong các biểu trưng quốc gia của Trung Quốc. Cùng với hoa mai, nó là biểu tượng thực vật truyền thống của quốc gia này, tại đây người ta gọi nó là 牡丹 (mẫu đơn). Từ đời nhà Tống, hoa mẫu đơn đã được phong là “hoa vương”. Năm 1903, nhà Thanh tuyên bố rằng mẫu đơn là quốc hoa. Hiện nay, Trung Hoa dân quốc tại Đài Loan đã chọn hoa mai (Prunus mume) là quốc hoa, trong khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa không có quốc hoa chính thức. Năm 1994, hoa mẫu đơn đã được đề nghị làm quốc hoa sau một cuộc trưng cầu dân ý khắp toàn quốc, nhưng Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc đã thất bại trong việc thông qua sự lựa chọn này. Năm 2003, một quá trình lựa chọn khác cũng đã được bắt đầu, nhưng cho tới năm 2006 thì vẫn chưa có sự chọn lựa nào được đưa ra. Tuy nhiên đến năm 2010, loại hoa này đã được công nhận chính thức là “quốc hoa” của Trung Quốc.

Thành phố cổ nổi tiếng Lạc Dương của Trung Quốc có khét tiếng như thể TT nuôi trồng những loài mẫu đơn. Trong lịch sử dân tộc Trung Quốc, mẫu đơn của Lạc Dương luôn được coi là đẹp nhất. Hàng loạt những cuộc triển lãm hoa mẫu đơn cũng được tổ chức triển khai ở đây hàng năm .

Tại Nhật Bản, Paeonia lactiflora đã từng được gọi là ebisugusuri (“y học ngoại quốc”). Trong hán phương (sự sửa đổi lại của y học cổ truyền Trung Hoa cho thích hợp với Nhật Bản), rễ của các loài mẫu đơn được dùng để điều trị chứng co giật. Nó cũng được trồng làm cây cảnh. Người ta cũng cho rằng Paeonia lactiflora là “vua của các loài hoa”.

Mẫu đơn cũng là loài hoa biểu trưng của bang Indiana, Mỹ. Năm 1957, Quốc hội bang Indiana đã thông qua một đạo luật để cho hoa mẫu đơn trở thành hoa biểu trưng của bang. Nó thay thế cho cúc zinnia là loài hoa biểu trưng của bang này từ năm 1931.

Các loài mẫu đơn có khuynh hướng lôi cuốn kiến tới những nụ hoa. Đó là do mật hoa được tạo ra ở bên ngoài những nụ hoa này .

Thư viện ảnh[sửa|sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Tham khảo và link ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

  • Phương tiện liên quan tới Paeonia tại Wikimedia Commons
  • Dữ liệu liên quan tới Paeonia tại Wikispecies

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.