Kinh tế kế hoạch – Wikipedia tiếng Việt

Kinh tế kế hoạch (còn được gọi là nền kinh tế kế hoạch tập trung hoặc nền kinh tế chỉ huy) là một nền kinh tế-xã hội trong đó Chính phủ và Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất và giữ quyền quyết định việc sử dụng các yếu tố sản xuất cũng như phân phối về thu nhập. Trong một nền kinh tế như vậy, các nhà làm kế hoạch quyết định loại và khối lượng hàng hóa nào sẽ được sản xuất, các xí nghiệp thực thi việc sản xuất này, trái ngược với một nền kinh tế phi kế hoạch.

Trên trong thực tiễn, không có một nền kinh tế kế hoạch thuần túy. Ngay cả ở một nền kinh tế được kế hoạch hóa một cách tập trung cao độ như Bắc Triều Tiên, một số ít quyết định hành động kinh tế thứ yếu vẫn được thực thi một cách phi tập trung. Ví dụ, với khoản tiền lương mà mình nhận được, người lao động vẫn hoàn toàn có thể tự lựa chọn những sản phẩm & hàng hóa đơn cử để tiêu dùng .Các nền kinh tế kế hoạch lớn từng sống sót trước kia là Liên Xô và Trung Quốc ( trong thời kỳ Đại nhảy vọt ). Vào đầu những thập niên 1980 và thập niên 1990, cơ quan chính phủ những nước này dần thả lỏng những giải pháp trấn áp, được cho phép những yếu tố tư nhân tham gia vào quyết định hành động sản xuất, định giá và phân phối mẫu sản phẩm. Đến nay, hầu hết những nước trên quốc tế thuộc nền kinh tế hỗn hợp thay vì là kinh tế kế hoạch hay kinh tế tư bản chủ nghĩa thuần túy .

Một số nước hiện phát triển theo kiểu nền kinh tế kế hoạch gồm Cuba, Bắc Triều Tiên, Ả Rập Saudi và Belarus [1]

Nhà nước hoàn toàn có thể nhanh gọn kêu gọi một lượng lớn tài nguyên vốn, con người vào những ngành quan trọng. Ví dụ : Các sinh viên giỏi về toán, khoa học, kỹ thuật được huấn luyện và đào tạo đặc biệt quan trọng ở Liên Xô để ship hàng cho ngành quốc phòng và thám hiểm khoảng trống, nên những ngành này có những thành tựu vượt bậc .

Trong các thời kỳ khó khăn (chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh), Nhà nước có thể nhanh chóng huy động các nguồn lực cho các lĩnh vực thiết yếu (sản xuất vũ khí, lương thực, thuốc men y tế), đồng thời cắt giảm tối đa các lĩnh vực không thiết yếu (hàng xa xỉ, mĩ phẩm…) để giành nguồn lực cho các lĩnh vực quan trọng hơn. Kinh tế thị trường không cho phép tập trung nhanh chóng các nguồn tài nguyên, năng lực sản xuất vào các mục tiêu khẩn cấp (bởi các nhà sản xuất chỉ quan tâm đến lợi nhuận của bản thân, họ sẽ tập trung sản xuất các mặt hàng có lợi nhuận cao cho bản thân họ chứ không ưu tiên sản xuất hàng hóa thiết yếu mà chính phủ đang cần). Một số nhà sản xuất thậm chí sẽ đi ngược lại lợi ích của quốc gia, ví dụ như bán vũ khí, bí mật công nghệ cho nước đối thủ, hoặc nhận hối lộ của nước đối thủ để ngừng sản xuất hàng hóa thiết yếu cho đất nước. Có thể nói: trong thời kỳ khó khăn thì kinh tế kế hoạch có nhiều ưu điểm hơn kinh tế thị trường. Do vậy, nếu xảy ra khó khăn (chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh), Chính phủ các nước thường chuyển đổi sang nền kinh tế kế hoạch để nhanh chóng đáp ứng các nhu cầu khẩn cấp. Tiêu biểu như Hoa Kỳ: khi Thế chiến 2 nổ ra, nước này đã đình chỉ một phần lớn nền kinh tế thị trường để chuyển sang Kinh tế kế hoạch. Trong thời kỳ cao điểm của Thế chiến 2, gần 40% GDP Hoa Kỳ là để cung ứng cho chiến tranh. Chính phủ ưu tiên cho các ngành sản xuất phục vụ cho mục đích quân sự, gần như tất cả những yếu tố đầu vào (nguyên liệu, nhân công) được phân bổ cho sản xuất chiến tranh. Nhiều loại hàng hoá được phân phối cố định theo tem phiếu, giá cả và tiền lương được Chính phủ kiểm soát, và nhiều loại hàng hoá tiêu dùng (như ô-tô dân dụng) bị cấm sản xuất. Một phần lớn lực lượng lao động được Chính phủ Mỹ điều động vào quân đội[2] Các nước tham chiến khác như Anh, Đức, Nhật, Ý… cũng thi hành những chính sách tương tự.

Việc sản xuất, tiêu dùng được Nhà nước hoạch định, phân phối nên ít xảy ra chênh lệch giàu – nghèo và các hiện tượng xã hội tiêu cực do ham muốn đồng tiền gây ra (như cờ bạc, buôn lậu, tội phạm có tổ chức…)

Vào cuối thập kỉ 80 của thế kỉ XX sự suy thoái và khủng hoảng của mạng lưới hệ thống kinh tế kế hoạch hóa tập trung khởi đầu Open. Các nhà khoa học cho rằng sự suy thoái và khủng hoảng của mạng lưới hệ thống kinh tế kế hoạch hóa tập trung là bởi sự tích hợp của những nguyên do :

  • Không tạo lập được giá trị kinh tế: các nhà lập kế hoạch trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung ít quan tâm tới việc sản xuất những hàng hóa và dịch vụ có chất lượng ở mức chi phí tối thiểu. Họ không nhận thấy rằng việc tạo ra giá trị kinh tế cho khách hàng và thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng là cơ sở của sự thành công trong các hoạt động kinh tế và kinh doanh.
  • Không tạo ra động lực để thúc đẩy sự phát triển: Khi chính phủ sở hữu hầu hết các nguồn lực kinh tế sẽ làm suy giảm những động lực cho việc tối đa hóa lợi ích thu được. Có rất ít động lực để tạo ra công nghệ mới, sản phẩm mới, phương thức sản xuất mới… Kết quả là ít hoặc không có tăng trưởng kinh tế và mức sống người lao động luôn bị duy trì trong tình trạng thấp.
  • Không đạt được mức độ phát triển như mong muốn: Sự phát triển kinh tế với tốc độ cao của bốn “con rồng” Châu Á (Hồng Kông, Singapore, Hàn Quốc, và Đài Loan) cho thấy một hệ thống kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân có khả năng thúc đẩy sự tăng trưởng tốt hơn là dựa vào nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung.
  • Không thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng: Thực tế cho thấy, tại nhiều nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, mức sống của người tiêu dùng đã bị trượt xuống thấp hơn nhiều so với các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển. Mặc dù về mặt nguyên lí, kinh tế kế hoạch hóa tập trung với mục tiêu là tạo ra một hệ thống công bằng hơn đối với quá trình phân chia của cải, nhưng do việc vận hành bị cứng nhắc nên hệ thống này có thể bị thiếu ngay cả những sản phẩm thiết yếu như thực phẩm, các dịch vụ công cộng, nhà ở hoặc những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu cuộc sống hàng ngày.

Thiếu tài liệu[sửa|sửa mã nguồn]

Theo Friedrich August von Hayek ( 1899 – 1992 ), cơ quan hoạch định của một nền kinh tế kế hoạch không khi nào có đủ tổng thể tài liệu về năng lực và nhu yếu của những cá thể, mà thiết yếu cho một kế hoạch thích đáng. Những người hoạch định vì không có đủ thông tin về toàn bộ những thông số kỹ thuật, nên sẽ quyết định hành động không có hiệu suất cao. Không phải toàn bộ những nhu yếu hoàn toàn có thể nhận ra trong lúc lập kế hoạch, hiệu quả đưa đến sự dư thừa hay thiếu thốn sản phẩm & hàng hóa. So sánh với một nền kinh tế thị trường, mà theo Hayek mỗi cá thể đều hiểu rõ nhu yếu của mình và nhu yếu này sẽ được phản ánh qua mạng lưới hệ thống Ngân sách chi tiêu do đó giá hoàn toàn có thể kiểm soát và điều chỉnh cung cân đối với cầu dẫn đến không có hay ít xảy ra sự phung phí về tài nguyên hay sức lao động do mất cân đối cung và cầu .Sư thiếu dữ liệu của người hoạch định là một trong những nguyên do chính khiến quy mô kinh tế kế hoạch ( kinh tế chỉ huy ) bị chỉ trích nặng nề hay đã thất bại. Tuy nhiên, kinh tế kế hoạch hoàn toàn có thể triển khai tốt nếu những quy trình và những cá thể nằm trong một khuôn khổ hoàn toàn có thể quản trị được ví dụ điển hình như một doanh nghiệp hay một hợp tác xã .

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *