Bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế – Wikipedia tiếng Việt

Bảng ký hiệu ngữ âm quốc tế
International Phonetic Alphabet IPA
IPA in IPA.svgThể loạiHệ thống vần âm một phần có tính[Hệ thống chữ viết đặc trưngThời kỳ1888Các ngôn ngữSử dụng trong chuyển tự ngữ âm và âm vị học bất kì ngôn ngữ nàoHệ chữ viết liên quan

Nguồn gốc

Hệ thống chữ cái Romic

  • Hệ thống chữ cái in phiên âm
    • Bảng ký hiệu ngữ âm quốc tế
      International Phonetic Alphabet IPA

Bài viết này chứa các biểu tượng ngữ âm IPA trong Unicode. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để có hướng dẫn thêm về các ký hiệu IPA, hãy xem Trợ giúp:IPA.

Bảng IPA chính thức năm năm ngoái .

Bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế hay Bảng ký hiệu ngữ âm quốc tế (viết tắt IPA[1] từ tiếng Anh: International Phonetic Alphabet) là hệ thống các ký hiệu ngữ âm được các nhà ngôn ngữ học tạo ra và sử dụng nhằm thể hiện các âm tiết trong mọi ngôn ngữ của nhân loại một cách chuẩn xác và riêng biệt. Nó được phát triển bởi Hội Ngữ âm Quốc tế (ban đầu là Hội Giáo viên Ngữ âm – Dhi Fonètik Tîtcez’ Asóciécon) với mục đích trở thành tiêu chuẩn phiên âm cho mọi thứ tiếng trên thế giới.

Nguyên tắc của IPA nói chung là để cung cấp một ký hiệu độc nhất cho mỗi âm đoạn, trong khi tránh những đơn âm được viết bằng cách kết hợp hai mẫu tự khác nhau (như thph trong tiếng Việt) và tránh những trường hợp có hai cách đọc đối với cùng một cách viết. Theo nguyên tắc này, mỗi mẫu tự trong bảng chỉ có duy nhất một cách đọc và không phụ thuộc vào vị trí của nó trong từ. Do đó, hệ thống này đòi hỏi rất nhiều mẫu tự khác nhau. Để học cách sử dụng hệ thống này thường phải qua một khóa đào tạo chuyên sâu về IPA từ các trường Đại học lớn trên thế giới. Vì hệ thống âm khá nhiều và phức tạp. Các trường Đại học lớn ở Châu Âu như Đại học Marburg, Đại học Newcastle có dạy về IPA cho sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ học.

Các phụ âm pulmonic[sửa|sửa mã nguồn]

Một vị trí phát âm[sửa|sửa mã nguồn]

Bảng phụ âm pulmonic gồm có phần lớn phụ âm và được xếp từng dòng chỉ cách phát âm và từng cột chỉ đặc tính phát của âm, ví dụ : âm mũi là âm vang lên ở mũi, âm bật là âm được tạo ra bằng cách chặn dòng khí và thả lỏng để khí bật ra phát ra âm. Bảng chính của gồm có những phụ âm chỉ có một vị trí phát âm .

Lưu ý :

Hơn một vị trí phát âm[sửa|sửa mã nguồn]

ʍ

Âm xát môi vòm mềm

w

Âm tiếp cận môi vòm mềm

ɥ

Âm tiếp cận môi vòm

ɕ

Âm xát chân răng-vòm vô thanh

ʑ

Âm xát chân răng-vòm hữu thanh

ɧ

Âm xát “vòm – vòm mềm” thanh

Các phụ âm không thuộc phổi[sửa|sửa mã nguồn]

Mút
Hút vào
Tống ra
ʘ

Đôi môi

ɓ

Đôi môi

ʼ
Ví dụ:
ǀ

Chân răng phiến lưỡi (“răng”)

ɗ

Chân răng

Đôi môi

ǃ

Chân răng (sau) đầu lưỡi (“quặt lưỡi”)

ʄ

Vòm

Chân răng

ǂ

Chân răng sau phiến lưỡi (“vòm”)

ɠ

Vòm mềm

Vòm mềm

ǁ

Lưỡi trước cạnh (“cạnh”)

ʛ

Lưỡi gà

xát chân răng

Lưu ý :

  • Tất cả những âm mút có hơn một vị trí phát âm và cần hay chữ: một âm tắc vòm mềm hay lưỡi gà, và một chữ cho âm sau: [ k ͡ ǂ, ɡ ͡ ǂ, ŋ ͡ ǂ, q ͡ ǂ, ɢ ͡ ǂ, ɴ ͡ ǂ ] v.v., hay [ ǂ ͡ k, ǂ ͡ ɡ, ǂ ͡ ŋ, ǂ ͡ q, ǂ ͡ ɢ, ǂ ͡ ɴ ]. Nếu không có chữ tiêu biểu cho âm lưỡi giữa, thường có thể nhận [ k ].
  • Những chữ tiêu biểu cho các âm hút vào vô thanh [ ƥ, ƭ, ƈ, ƙ, ʠ ] không còn được hỗ trợ bởi IPA, tuy nó vẫn còn trong Unicode. Thay vì sử dụng các chữ này, IPA sử dụng chữ tương đương và dấu vô thanh: [ ɓ ̥, ʛ ̥ ], v.v.
  • Tuy nó chưa được nhận trong ngôn ngữ nào, và vì đó không được “nhận rõ ràng” bởI IPA, chữ âm hút vào quặt lưỡi hữu thanh, [ ᶑ ], được hỗ trợ trong Phần phụ Ngữ âm Mở rộng Unicode (Unicode Phonetic Extensions Supplement), được thêm vào phiên bản 4,1 của Tiêu chuẩn Unicode, hay có thể được viết bằng hai ký tự [ ɗ ̢ ].
  • Chữ âm tống ra thường được sử dụng để tiêu biểu cho các âm sonorant họng nhưng pulmonic, như là [ mʼ ], [ lʼ ], [ wʼ ], [ aʼ ], nhưng cách viết các âm này chính xác hơn là ([ m ̰ ], [ l ̰ ], [ w ̰ ], [ a ̰ ]) có dấu kẹt.

Các nguyên âm[sửa|sửa mã nguồn]

Lưu ý :

  • Biểu đồ mô tả lại vòm miệng với tỷ lệ phía trên cùng là 4, chiều cao bên phải là 3, ở dưới là 2. Vị trí các nguyên âm thể hiện vị trí mà âm đó được phát ra.
  • Khi nào có hai ký tự bên cạnh nhau, ký tự bên phải là nguyên âm tròn môi; [ ʊ ] cũng là nguyên âm tròn môi. Các ký tự kia không tròn môi.
  • Chưa xác định ngôn ngữ nào có [ ɶ ] là âm vị riêng.
  • [ a ] là nguyên âm trước chính thức, nhưng các nguyên âm mở trước và giữa gần nhau lắm, và [ a ] thường được sử dụng cho nguyên âm mở giữa.
  • [ ʊ ] và [ ɪ ] được viết là

    [ɷ]

    và [ ɩ ] trong những phiên bản IPA cũ.

Ứng dụng của IPA[sửa|sửa mã nguồn]

Bảng mẫu tự phiên âm quốc tế được ứng dụng trong việc học một ngôn từ mới về năng lực phát âm và năng lực nghe. Nó cũng được dùng trong việc đào tạo và giảng dạy giọng nói cho những diễn viên để có một giọng nói truyền cảm hoặc đổi khác giọng điệu của ngôn từ, ví dụ : tiếng Anh giọng Anh và tiếng Anh giọng Mỹ. IPA hoàn toàn có thể giúp sử dụng khẩu hình miệng, môi, răng, lưỡi đúng vị trí và cách điều khiển và tinh chỉnh dòng khí để tạo ra âm thanh chuẩn khi học ngoại ngữ. Ở Châu Âu, những trường ĐH lớn như Đại học Marburg và Đại học NewCastle có dạy về IPA cho ngành Ngôn ngữ học. [ 3 ]Trong tiếng Anh chỉ có 26 ký tự chữ viết để kết hợp thành chữ viết, nhưng có tới 44 âm độc lạ tích hợp tạo thành ngôn từ nói. Chính vì thế Bảng phiên âm tiếng Anh Phonetics sinh ra để chuẩn hóa mạng lưới hệ thống phiên âm cho những từ điển. Bảng phiên âm tiếng Anh Phonetics dựa trên Bảng phiên âm quốc tế và có sự khác nhau giữa 1 số ít từ so với tiếng Anh giọng Mỹ và tiếng Anh giọng Anh. Phiên âm tiếng Anh Phonetics là một cách tiếp cận nhanh gọn và tương thích cho người học ngoại ngữ vì hoàn toàn có thể phân biệt đúng chuẩn những âm và bắt chước lại giống y hệt. [ 4 ]

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.