Phân biệt đối xử – Wikipedia tiếng Việt

Phân biệt đối xử là hành vi tạo ra sự phân biệt một cách sai trái giữa những con người với nhau dựa trên đặc điểm của nhóm, tầng lớp xã hội hay các đặc điểm xã hội khác mà cá nhân được cho là thuộc về. Phân biệt đối xử có thể dựa trên các cơ sở như giới tính, độ tuổi, xu hướng tính dục và bản dạng giới, quốc tịch, màu da, tôn giáo, sắc tộc, địa vị kinh tế, địa vị xã hội, ngôn ngữ, tầng lớp, nguồn gốc sinh thành, và những cơ sở khác.. Việc phân biệt đối xử đặc biệt rõ ràng khi một cá nhân hay một nhóm bị đối xử kém các cá nhân hay nhóm khác một cách không công bằng. Phân biệt đối xử chủ yếu liên quan đến việc hạn chế, ngăn cản hoặc loại bỏ một cách vô lý một cá nhân hay một nhóm với những cơ hội và đặc quyền mà những nhóm khác có được.

Những chủ đề / góc nhìn tạo ra sự phân biệt đối xử trong xã hội rất phong phú : giới tính, độ tuổi, chủng tộc, sắc tộc, quốc tịch, người khuyết tật, người mắc bệnh tinh thần, bệnh truyền nhiễm, thiên hướng tình dục, mắc nghiện ma túy, vai trò xã hội, chức vị trong chính quyền sở tại, chênh lệch giàu – nghèo, tư tưởng về tôn giáo, quan điểm chính trị, sự tham gia những đảng phái chính trị, trình độ học vấn, con trưởng – con thứ, con đẻ – con nuôi, dân địa phương – dân nhập cư, nghĩa vụ và trách nhiệm quân sự chiến lược … Cấm phân biệt đối xử là một khuynh hướng ngày càng phổ cập trong lao lý của những vương quốc kể từ thế kỷ 20, với những mức độ cụ thể khác nhau .

Nhận diện phân biệt đối xử[sửa|sửa mã nguồn]

Liên Hiệp Quốc hướng dẫn nhận diện phân biệt đối xử như sau : ” Phân biệt đối xử xảy ra khi bạn bị đối xử kém hơn so với những người khác, bị quấy rối xâm hại vì vẻ hình thức bề ngoài, vì xuất thân của bạn, vì niềm tin của bạn hoặc vì những nguyên do khác. Bạn hoàn toàn có thể bị phủ nhận tiếp cận một cách bình đẳng với việc làm, nhà tại, y tế, giáo dục, hôn nhân gia đình hay đời sống mái ấm gia đình, với công an hay với cơ quan tư pháp, với shop, quán ăn, hay bất kể dịch vụ hay thời cơ nào. Cũng hoàn toàn có thể bạn gặp phải những phản hồi, cử chỉ hay những ứng xử khiến bạn thấy bị xúc phạm, rình rập đe dọa hay sỉ nhục, hay phải tránh đến những nơi, tham gia những hoạt động giải trí để không gặp phải những hành vi như vậy. ” [ 1 ]

Ví dụ về những cơ sở phân biệt đối xử[sửa|sửa mã nguồn]

Phân biệt do giới tính[sửa|sửa mã nguồn]

Xem thêm Phân biệt giới tính, Bình đẳng giới và Công ước vô hiệu mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữPhân biệt đối xử trên cơ sở giới tính là hiện tượng kỳ lạ xảy ra ở tổng thể những vương quốc. Việc phân biệt này có hậu quả với cả phái mạnh và phụ nữ .Tại 1 số ít nước như Trung Quốc, Ấn Độ trong những mái ấm gia đình còn giữ những quan điểm về trọng nam khinh nữ, nhất định trong nhà phải có con trai để nối dõi tông đường. Điều đó làm cho con gái trong mái ấm gia đình thường chịu thiệt thòi hơn so với con trai .

Phân biệt do chủng tộc[sửa|sửa mã nguồn]

Xem thêm Phân biệt Chủng tộc và Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc

Phân biệt do thực trạng khuyết tật[sửa|sửa mã nguồn]

Xem thêm Công ước quốc tế về Quyền của Người khuyết tật

Các triết lý về phân biệt đối xử[sửa|sửa mã nguồn]

Lý thuyết xã hội như Chủ nghĩa quân bình nhấn mạnh vấn đề rằng sự bình đẳng về xã hội phải là nguyên tắc nền tảng. Ở một số ít xã hội, gồm có hầu hết những nước tăng trưởng, những quyền dân sự của cá thể gồm có quyền không bị phân biệt đối xử về xã hội trong những hoạt động giải trí tương quan đến nhà nước .Các triết gia đã tranh luận xem định nghĩa về phân biệt đối xử nên được mở đến mức nào. Một số triết gia lập luận rằng phân biệt đối xử nên số lượng giới hạn ở việc chỉ những hành vi đối xử sai lầm hoặc làm thiệt hại cho một nhóm đáng quan tâm về xã hội ( như thể chủng tộc, giới, tính dục, vv .. ) trong một toàn cảnh đơn cử. Trên quan điểm này, nếu không số lượng giới hạn được khái niệm phân biệt đối xử thì sẽ dẫn đến quá mức : ví dụ, do hầu hết những vụ giết người xảy ra là vì người ta thấy có sự độc lạ giữa thủ phạm và nạn nhân, nhiều vụ giết người hoàn toàn có thể coi là phân biệt đối xử nếu yếu tố đáng chú ý quan tâm về xã hội không được tính đến. Quan điểm này cho rằng lan rộng ra quá mức khoanh vùng phạm vi khái niệm phân biệt đối xử sẽ khiến khái niệm này mất đi ý nghĩa. Trái lại, những triết gia khác lập luận rằng phân biệt đối xử nên thuần túy là việc đối xử sai lầm gây thiệt hại mà không kể đến yếu tố đáng quan tâm về xã hội của một nhóm. Lập luận này cho rằng số lượng giới hạn khoanh vùng phạm vi khái niệm chỉ trong những nhóm xã hội đáng quan tâm là tùy tiện, đồng thời phỏng vấn việc xác lập nhóm xã hội nào hoàn toàn có thể coi là đáng quan tâm. Vấn đề nhóm nào nên được tính đến cũng đã tạo ra nhiều tranh luận chính trị và xã hội .Dựa vào triết lý xung đột thực dụng và kim chỉ nan truyền thống xã hội, Rubin và Hewstone [ 2 ] đã nhấn mạnh vấn đề sự khác nhau giữa ba kiểu phân biệt đối xử ::

  1. Cạnh tranh thực dụng do lợi ích tự thân và nhằm đến việc dành được nguồn lực tốt hơn (ví dụ lương thực, lãnh thổ, khách hàng) cho nhóm của mình (dẫn đến thiên vị một nhóm để dành được nguồn lực tốt hơn cho thành viên nhóm mình, bao gồm bản thân).
  2. Cạnh tranh xã hội là do nhu cầu được coi trọng của bản thân và hướng đến việc đạt được vị thế xã hội cao hơn cho nhóm mình so với các nhóm khác (ví dụ thiên vị nhóm mình để tạo ra lợi thế so sánh với các nhóm khác.)..
  3. Phân biệt liên ứng do nhu cầu về phân loại và thứ bậc, phản ánh trật tự trong nhóm (nghĩa là thiên vị các vị thế cao trong nhóm vì có vị thế cao).

Thuyết dán nhãn[sửa|sửa mã nguồn]

Phân biệt đối xử, trong Thuyết dán nhãn, là hình thức phân loại trong nhận thức những nhóm thiểu số và sử dụng những khuôn mẫu. Lý thuyết này diễn đạt sự độc lạ như thể sự xô lệch khỏi chuẩn mực, dẫn đến việc hạ thấp và kỳ thị xã hội hoàn toàn có thể coi là phân biệt đối xử. Chuỗi này khởi đầu từ việc miêu tả một trật tự xã hội ” tự nhiên “. Chủ nghĩa Phát xít trong những năm 1930 và chính quyền sở tại Apartheid ở Nam Phi đã dùng những chủ trương phân biệt chủng tộc cho mục tiêu chính trị. Mô hình này vẫn được 1 số ít nhà nước lúc bấy giờ sử dụng .

Lý thuyết game show[sửa|sửa mã nguồn]

Nhà kinh tế tài chính Yanis Varoufakis ( 2013 ) lập luận rằng ” phân biệt đối xử dựa trên những đặc thù trọn vẹn sai lầm nảy nảy nhanh gọn và có mạng lưới hệ thống trong những thí nghiệm sắp xếp “, và rằng cả triết lý game show cổ xưa lẫn kinh tế tân cổ xưa đều không hề lý giải hiện tượng kỳ lạ này. Varoufakis và Shaun Hargreaves-Heap ( 2002 ) làm một thí nghiệm trong đó tình nguyện viên chơi một game show giả lập nhiều tập làm diều hâu – bồ câu. Ở mỗi đầu hiệp, mỗi người tham gia được giao ngẫu nhiên một màu, đỏ hoặc xanh da trời. Trong mỗi vòng đấu, người chơi được biết màu của đối phương nhưng không được biết những điều khác về đối phương. Hargreaves-Heap và Varoufakis phát hiện ra rằng hành vi của người chơi trong một hiệp tiếp tục tạo thành một phản ứng mang tính phân biệt đối xử, tạo ra một cân đối Nash trong đó người chơi cùng một màu ( màu ” lợi ” ) dùng những giải pháp hiếu chiến ” diều hâu ” với người chơi mang màu khác, màu ” bất lợi “, trong khi những người này chơi giải pháp hiền lành ” bồ câu ” với người mang màu ” lợi “. Người chơi của cả hai màu đều dùng giải pháp hỗn hợp khi chơi với người có cùng màu .Khi thí nghiệm thêm giải pháp hợp tác, thì những người chơi ” bất lợi ” thường hợp tác với nhau, trong khi những người ” có lợi ” thì không. Những nhà nghiên cứu và điều tra cho rằng trong khi thế cân đối đạt được ở trò diều hâu – bồ câu bắt đầu hoàn toàn có thể Dự kiến được bằng triết lý game show tiến hóa, kim chỉ nan game show không lý giải diễn biến hợp tác của nhóm yếu thế. Dùng nghiên cứu và điều tra tâm ý của Matthew Rabin, họ đưa ra giả định rằng một quy chuẩn về vị thế khác nhau đã phát sinh trong cả hai nhóm, và quy chuẩn này định nghĩa một thế cân đối ” công minh ” công minh ” trong nhóm yếu thế .

Nhà nước với thị trường tự do[sửa|sửa mã nguồn]

Người ta tranh luận rằng thị trường có khuyến khích hay không những phân biệt đối xử do nhà nước tạo ra. Một lập luận là vì phân biệt đối xử hạn chế tiếp cận đến khách hàng và tạo thêm chi phí, quy luật thị trường trừng phạt sự phân biệt đối xử. Việc các công ty phản đối luật phân biệt sắc tộc kiểu “Jim Crow” là một ví dụ điển hình. Một lập luận khác là thị trường không nhất thiết sẽ giải quyết việc phân biệt đối xử, vì nếu phân biệt đối xử mà mang lại lợi nhuận cho chiều theo “thị hiếu” cá nhân (vốn là trọng tâm của thị trường), thì thị trường sẽ không trừng phạt phân biệt đối xử. Lập luận này dẫn chứng rằng các phân tích kinh tế vĩ mô về phân biệt đối xử dùng các phương pháp bất thường để xác định hiệu quả (dùng chức năng sản xuất trực tiếp) và rằng việc phân biệt đối xử tồn tại phổ biến trong việc làm (xác định bằng khoảng cách lương giữa những người bị phân biệt) về lâu dài là mâu thuẫn với lập luận rằng thị trường sẽ vận hành tốt và trừng phạt phân biệt đối xử. Thêm nữa, các tác nhân kinh tế có thể có thông tin không hoàn hảo và sự phân biệt đối xử có thể xảy ra một cách lý tính, không có định kiến.

Quy định cấm phân biệt đối xử trong luật quốc tế[sửa|sửa mã nguồn]

Luật nhân quyền quốc tế cấm ” bất kể dạng phân biệt nào, gồm có chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn từ, tôn giáo, quan điểm chính trị hay quan điểm khác, nguồn gốc vương quốc hay xã hội, gia tài, vị thế sinh thành hay vị thế khác. ” [ 3 ]Công ước quốc tế về những quyền dân sự và chính trị 1966 cấm ” bất kể sự phân biệt nào về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn từ, tôn giáo, quan điểm chính trị hoặc quan điểm khác, nguồn gốc dân tộc bản địa hoặc xã hội, gia tài, thành phần xuất thân hoặc vị thế khác ” [ 4 ] trong việc bảo vệ những quyền dân sự và chính trị .Công ước quốc tế về những quyền kinh tế tài chính, xã hội và văn hóa truyền thống 1966 cấm ” bất kể sự phân biệt nào về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn từ, tôn giáo, quan điểm chính trị hoặc quan điểm khác, nguồn gốc dân tộc bản địa hoặc xã hội, gia tài, thành phần xuất thân hoặc vị thế khác ” [ 4 ] trong việc bảo vệ những quyền kinh tế tài chính, xã hội và văn hóa truyền thống .Công ước quốc tế về xóa bỏ toàn bộ những hình thức phân biệt chủng tộc 1965 đặc biệt quan trọng cấm mọi sự phân biệt đối xử dựa trên chủng tộc, màu da, dòng dõi, hay nguồn gốc vương quốc hay sắc tộc .Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ 1979 lao lý về những giải pháp cần thực thi để vô hiệu việc phân biệt đối xử với phụ nữ .Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật 2007 nhấn mạnh vấn đề những nguyên tắc và nhu yếu không phân biệt đối xử với người khuyết tật .Ngoài ra còn có những văn kiện pháp luật về không phân biệt đối xử với những nhóm đặc biệt quan trọng khác như trẻ nhỏ, người cao tuổi, người nhập cư, người thiểu số về tôn giáo, ngôn từ và sắc tộc .Nhìn chung, những cơ sở phân biệt đối xử bị cấm trực tiếp trong những công ước nhân quyền quốc tế gồm có : giới tính, tuổi tác, thực trạng khuyết tật, sức khỏe thể chất, sắc tộc / dân tộc bản địa, màu da hay ngôn từ, vị thế kinh tế tài chính và xã hội, nơi sinh sống, xuất thân, tôn giáo, thực trạng hôn nhân gia đình và mái ấm gia đình, khuynh hướng giới tính, quan điểm chính trị, và những cơ sở khác. [ 1 ] Chú ý rằng những chính sách nhân quyền quốc tế coi list những cơ sở phân biệt đối xử bị cấm này là một ” list mở “, mang tính khuyến nghị chứ không bắt buộc, nghĩa là mỗi vương quốc vẫn hoàn toàn có thể đề ra những bộ luật mang tính phân biệt đối xử tùy theo quan điểm chính trị, văn hóa truyền thống tại mỗi vương quốc đó .

Quy định cấm phân biệt đối xử ở những vương quốc[sửa|sửa mã nguồn]

Nhìn chung, những luật cấm phân biệt đối xử được những vương quốc đưa ra trong thế kỷ 20 là tác dụng của những trào lưu đấu tranh vì bình đẳng và chống phân biệt đối xử. Các luật này hoàn toàn có thể được pháp luật về bình đẳng và cấm phân biệt đối xử với một hoặc một vài nhóm dễ bị phân biệt đối xử như thể về cấm phân biệt chủng tộc, bình đẳng giới, luật về khuyết tật, hay hoàn toàn có thể được pháp luật trong một nghành nghề dịch vụ như là cấm phân biệt đối xử trong bầu cử, trong phân phối dịch vụ công như y tế, giáo dục, hoặc là vận dụng với khu vực tư nhân. Trong 30 năm trở lại đây, nhiều vương quốc khởi đầu đưa ra những pháp luật chống phân biệt đối xử tổng lực nhằm mục đích hướng đến bình đẳng về thời cơ và bình đẳng thực ra .Xem thêm Luật chống phân biệt đối xử .Ở Nước Ta, Hiến pháp 2013 lao lý tại điều 16 : ” Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế tài chính, văn hóa truyền thống, xã hội ” [ 5 ] Có thể coi đây là một pháp luật cấm phân biệt đối xử tổng lực. Tuy vậy, về mặt kỹ thuật, điều 16 Hiến pháp chỉ nêu nguyên tắc không phân biệt đối xử trong những nghành nghề dịch vụ đời sống mà không chỉ ra đơn cử những cơ sở phân biệt đối xử bị cấm ( việc lao lý đơn cử sẽ nằm trong những Luật chuyên ngành ). Trong số những cơ sở phân biệt đối xử bị cấm, chỉ có phân biệt đối xử về giới là bị cấm trực tiếp trong Hiến pháp, điều 26 khoản 3. [ 6 ]

Nhiều bộ luật ở Việt Nam gần đây đã được cập nhật quy định về cấm phân biệt đối xử trong các lĩnh vực khác nhau. Bộ luật Lao động 2019 nghiêm cấm “hành vi phân biệt, loại trừ hoặc ưu tiên dựa trên chủng tộc, màu da, nguồn gốc quốc gia hoặc nguồn gốc xã hội, dân tộc, giới tính, độ tuổi, tình trạng thai sản, tình trạng hôn nhân, tôn giáo, tín ngưỡng, chính kiến, khuyết tật, trách nhiệm gia đình hoặc trên cơ sở tình trạng nhiễm HIV hoặc vì lý do thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn, tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp có tác động làm ảnh hưởng đến bình đẳng về cơ hội việc làm hoặc nghề nghiệp”. Luật Giáo dục 2019 quy định tại Điều 13 “Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập.” Luật Khám chữa bệnh 2017 quy định nguyên tắc trong hành nghề khám chữa bệnh là “Bình đẳng, công bằng và không kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người bệnh.”[7] Luật Bình đẳng Giới quy định rõ về bình đẳng giới và các biện pháp chống phân biệt đối xử về giới. Luật Người Khuyết tật 2010 cấm các hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử với người khuyết tật.[8]

  1. ^ a b OHCHR. Guidance Note for Implementation of Survey Module on SDG Indicator 16. b. 1 và 10.3.1 ( Discrimination ). Trang 4. Truy cập ngày 22/02/2021 tại https://www.ohchr.org/Documents/Issues/HRIndicators/SDG_Indicator_16b1_10_3_1_Guidance_Note%20.pdf
  2. ^

    Rubin, M.; Hewstone, M.; et al. (2004). “Social identity, system justification, and social dominance: Commentary on Reicher, Jost et al., and Sidanius et al”. Political Psychology. 25 (6): 823–844. doi:10.1111/j.1467-9221.2004.00400.x

  3. ^ Điều 2, Tuyên ngôn Nhân quyền Phổ quát. Xem tại Human Rights in the Administration of Justice : A Manual on Human Rights for Judges, Prosecutors and Lawyers. Trang 636. Truy cập ngày 22/02/2021 tại https://www.un.org/ruleoflaw/files/training9chapter13en.pdf
  4. ^ a b

    Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. 2012. Giới thiệu Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị ICCPR 1966. Trang 496. Truy cập ngày 22/02/2021 tại http://nhanquyen.vn/images/File/50sach%20cong%20uoc%20quyen%20ds%20chtri.pdf

  5. ^ Hiến pháp 2013. Điều 16. Truy cập ngày 22/02/2021 tại http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinTongHop?categoryId=920&articleId=10053009
  6. ^ Hiến pháp 2013. Truy cập ngày 22/02/2021 tại http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/NuocCHXHCNVietNam/ThongTinTongHop?categoryId=920&articleId=10053009
  7. ^ Luật số 12 / VBHN-VPQH ngày 12/12/2017, điều 3 .
  8. ^ http://vanban.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&_page=1&mode=detail&document_id=96045

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *