Triết lý ngoài lề kiểm soát của Underground Việt

Từ cuối thế kỷ 20, triết học cũng như lĩnh vực Khoa học xã hội phương Tây quan tâm nhiều đến các vấn đề quyền lực vận hành như thế nào. Một câu hỏi đặt ra là Trung tâm có phải là nơi luôn thể hiện sự thống trị? Và những thứ bị đẩy ra Ngoại vi, luôn nằm ở Ngoài lề là yếu thế, và không có quyền lực?

Phố Grand, ảnh năm 1974 (New York Times)

Nếu xem Trung tâm phải là cái quan trọng, cái ở ngay giữa, luôn mang tính vững chắc và kiên cố. Là thứ mọi con người phải đạt đến và tới được cái gọi là Trung tâm. Nhưng Triết gia người Pháp là Jaques Derrida cho rằng không có cái gì gọi là Trung tâm. Trung tâm chỉ là một thứ được Kiến tạo thành.
Vì lẽ đó, khi Trung tâm là thứ được Kiến tạo nên, thì nó có thể nằm cả ở Bên Trong, nhưng cũng có thể nằm ở Bên Ngoài – nằm ở cái vị trí Ngoại vi. Cái quan trọng mà Jaques Derrida hướng tới chính là việc phá hủy cái gọi là Trung tâm. Không còn Một cái Trung tâm DUY NHẤT. Mà là ĐA DẠNG NHIỀU Trung tâm.

Jacques Derrida (15 tháng 7 năm 1930 – 9 tháng 10 năm 2004) sinh tại El Biar, Algérie thuộc Pháp, ông là nhà triết học người Pháp. Ông đã phát triển lý thuyết phê phán được biết đến là giải cấu trúc (déconstruction), các tác phẩm của ông được gọi là hậu cấu trúc luận và có gắn với triết học hậu hiện đại. (Wikipedia)Ý tưởng của Jaques Derrida được tiếp nối đuôi nhau là về quy trình Ngoại vi hóa. Những thứ nằm bên Lề, nằm ở Ngoại vi không phải là thứ yếu ớt, bị gạt bỏ như quan điểm triết học trước đây. Mà theo ông, những thứ bên Lề, Ngoại vi có sức mạnh, động lực to lớn tiến công vào phía Trung tâm để đổi khác dần Trung tâm già cỗi .

Nhà nhân loại học chính trị James C Scott khi nghiên cứu về những tộc người ở vùng núi cao tại Đông Nam Á, Scott cũng cho rằng việc những tộc người đó nằm ở vùng cao và không bao giờ xuống đồng bằng (đồng bằng như là trung tâm) như là cách lựa chọn của họ để thoát khỏi sự kiểm soát của quyền lực mạnh mẽ chi được phối bởi nhà nước.

Những người Du mục tại thảo nguyên Mông Cổ, ảnh năm 1914 (Wikipedia)Chính cho nên vì thế, lựa chọn trở thành KẺ BÊN LỀ, KẺ NẰM Ở NGOẠI VI, không phải là sự yếu ớt, không phải là khước từ quyền lợi về mặt quyền lực tối cao do TRUNG TÂM mang lại, mà đó là CÁCH SỐNG, CÁCH LỰA CHỌN, vì không phải ở BÊN LỀ, ở NGOẠI VI không có sức mạnh mà luôn tạo ra động lực thôi thúc thực trạng Trung tâm phải luôn đổi khác .

Cũng như ở Rap Việt này, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy sự chia ra Trung tâm – Ngoại vi bằng việc là Mainstream (Overground) – Underground. Theo như lời bình luận của nhiều người tự nhận là fan Rap Việt thì việc lên Mainstream (Overground) là điều cần thiết, vì lúc đó mới nổi tiếng, mới có tiền, mới được nhiều người biết đến, và điều quan trọng lên mainstream thì RAP VIỆT MỚI PHÁT TRIỂN.
Nhưng nếu xem xét lại điều này có đúng?
Trong suốt lịch sử hình thành Rap Việt. Những con người ở Underground lại trở thành người có công đóng góp và xây dựng một hệ sinh thái tri thức rap Việt đồ sộ. Từ Kỹ thuật trong Rap như cách chơi vần, ẩn dụ, hoán dụ, và…., những bài Rap gây ấn tượng nhất trong lịch sử Việt Rap thì luôn là do những con người trong Underground tạo ra.

Mc Ill trong bài “Đây là âm nhạc” cũng thể hiện rõ quan điểm:

Điều này cũng nói chính âm nhạc của Underground như là cách biểu lộ quan điểm về xã hội, để tái tạo xã hội trải qua âm nhạc mà không bị trấn áp. Quan điểm này cũng đã bộc lộ rất rõ từ thời Việt Dragon còn chỉ huy GoDzallStarz

Nhiều rapper họ từ chối lên mainstream. Không phải vì họ bảo thủ, không phải vì họ chê tiền. Mà họ đó là cách sống, một lựa chọn của họ để thoát khỏi ngoài vòng kiểm soát của những Quyền lực gọi là Trung tâm, làm ngăn cản sự phát triển nghệ thuật của họ.
Nhìn về G-Fam, cách tổ chức của G-fam như quan điểm James C Scott như là cách tổ chức của các tộc người du mục, là không có Trung tâm, không có ai là người Đứng đầu (Acy luôn tự nhận đứng đầu về mặt danh nghĩa). Họ cần thì đến với nhau, chơi với nhau, xong buổi tiệc rồi lại tan rã. G-fam là tổ chức còn tồn tại đến ngày hôm nay vì hình thức tổ chức trên tinh thần không khác gì các nhóm du mục.

Quan điểm triết học Du mục của Deleuze cũng rất giống như cách G-fam vận hành, bởi vì Du mục luôn di chuyển không bao giờ ngừng nghĩ, không có điểm khởi đầu và không có kết thúc, vì thế không ai kiểm soát, không ai nắm bắt được.

Câu hỏi đặt ra là NHỮNG NGƯỜI TRONG UNDERGROUND LÀM SAO SỐNG ĐƯỢC BỞI ĐAM MÊ ÂM NHẠC?
Câu trả lời rất đơn giản, nếu những rap fan Underground sẵn sàng chi trả để mua những sản phẩm âm nhạc của họ thì dù họ không cần lên mainstream, không cần phải đóng quảng cáo bia trên sóng truyền hình, thì họ vẫn sống được.
Nhiều người sẽ nói trong Underground làm sao được nhiều người biết đến? Thật sự có chắc vậy không? Vì chưa bao giờ các rapper Underground thống kê số lượng fan của họ. Và những fan họ phải có thói quen trả tiền cho chất xám lao động nghệ thuật của những người nghệ sĩ Độc lập ở Underground.

Mixtape “Made in Vietnam” – Viet Dragon (ảnh Cá Nóc)Nếu xem Underground là ngoài lề, là ngoại vi nhưng họ luôn là động lực mạnh tiến công và đổi khác cái gọi là mainstream và họ luôn nằm ngoài trấn áp. Chính lúc đó âm nhạc sẽ là sự tự do, không trấn áp, và người nghệ sĩ hoàn toàn có thể sống được với nghề .

Trương Thịnh

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.